Изге Язма: Нәхәмия
Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-04-18T10:30:22.395908+00:00

Изге Язма

Изге Язма

1. Нәхәмия
2. Сүзлек
3. Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
4. Исраилнен Унике Тармагы

5. Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

6. Географик Карталар

Кереш сүз

Хөрмәтле укучылар, сезнең игътибарга Изге Язманың хәзерге татар телендә беренче тапкыр нәшер ителгән тулы җыентыгын тәкъдим итәбез.

Изге Язма грек телендә «библиа» (китаплар) дип атала, чөнки ул 66 мөстәкыйль язмадан тора. Мәсихчеләр (христианнар) традициясендә Изге Язма төп ике зур өлешкә бүленә: Тәүрат, Зәбур, пәйгамбәрләрнең язмаларын, шигъри һәм гыйбрәтле сүзләр китапларын үз эченә алган беренче өлеш – Иске Гаһед (килешү), ә икенчесе Яңа Гаһед дип атала.

Иске Гаһедне тәшкил иткән 39 китап, күп кенә галимнәрнең фикеренчә, безнең эрага кадәр XV гасырда языла башлап, якынча бер мең ел дәвамында иҗат ителгән. Әлеге китаплар борынгы яһүд һәм өлешчә арамей телләрендә язылган. Иске Гаһед дини яктан гына түгел, ә бәлки мәдәни һәм тарихи яктан да гаять зур әһәмияткә ия булган, Аллаһы белән Исраил халкы арасындагы мөнәсәбәтләрне яктырта торган, яһүдиләр һәм мәсихчеләр өчен изге саналган борынгы китаплар тупланмасыннан гыйбарәт. Әлеге тупланманың беренче биш китабын – Тәүрат, икенче төрле «Муса пәйгамбәрнең биш китабы» дип тә йөртәләр, чөнки Үзе сайлап алган Исраил халкына Аллаһы Үзенең канун-кагыйдәләрен шушы пәйгамбәр аша иңдерә. Тәүратның беренче китабы («Яратылыш») Аллаһы Тәгаләнең боерыгы белән дөнья-галәмнең һәм андагы бар нәрсәнең, шул исәптән беренче кешеләрнең бар ителүе, барча халыкларның нәсел атасы Адәм белән нәсел анасы Һаваның, Аллаһы әмеренә буйсынмыйча, дөньяны гөнаһка кертүләре турындагы хикәяләрдән башлана. Тәүратның калган дүрт китабында исраилиләрнең дүрт йөз ел дәвамында Мисырда кичергән коллык газапларыннан котылулары, Аллаһы тарафыннан вәгъдә ителгән Кәнган җирләренә сәфәр кылулары һәм Муса пәйгамбәр аша Аллаһыдан бирелгән дин кагыйдәләре вә төп кануннар бәян ителә. Шуннан соңгы китапларда исраилиләрнең Кәнган җирен яулап алулары, аларның шундагы көнкүрешләре, Исраил патшалары алып барган сугышлар, аларның уңыш-казанышлары, җиңү-җиңелүләре турында сүз бара.

Иске Гаһед стиль-язылыш ноктасыннан төрле характердагы китапларны берләштерә. Исраил дәүләтенең юлбашчы-җитәкчеләре һәм пәйгамбәрләре, башка халыкларга бәйле вакыйгалар турында сөйләүче тарихи китаплар белән беррәттән тәнкыйди, үгет-нәсыйхәт яки киләчәккә фараз кылу рухында язылган пәйгамбәрлек китаплары да бар: аларда Исраил халкының Аллаһы юлыннан читкә тайпылуы тәнкыйтьләнә, Аллаһыга тугрылык саклау – бердәнбер дөрес юл икәнлеге раслана, алда көткән серле-шомлы вакыйгалар турында кинаяләп хәбәр ителә.

Иске Гаһедтә шулай ук Аллаһыны данлаучы мәдхияләр һәм җырлар, ялвару-догалар (Зәбур), тирән фәлсәфи уйланулар, тапкыр, хикмәтле сүзләр, үгет-нәсыйхәтләр дә («Әюб», «Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре», «Вәгазьче») урын алган.

Хәзерге ел исәбе белән, ягъни Гайсә Мәсих туган елдан санаганда, I гасырның икенче яртысында борынгы грек телендә (Рим империясе басып алган Исраилдә халыкара тел) иҗат ителгән Яңа Гаһед (Инҗил-шәриф) тупланмасы 27 китаптан тора. Анда кешелек дөньясы тарихында яңа дәверне башлап җибәргән Гайсә Мәсихнең тууы, Аның Мәсих буларак күрсәткән хезмәтләре, үлеме һәм үледән терелүе, күккә ашуы, Гайсә оештырган мәсихчеләр бердәмлегенең башлангыч чорында булып үткән вакыйгалар бәян ителә. Яңа Гаһед тупланмасының беренче дүрт китабы Гайсә Мәсихнең тормышына һәм Аның тәгълиматына багышланган. Әлеге китаплар Гайсәне үз күзләре белән күргән шәкерте Маттай, Гайсә шәкерте Петернең якын дусты Марк, Гайсә белән булган вакыйгаларның дөреслеген җентекләп тикшергән тарихчы Лүк, Гайсә белән бергә күп вакытлар уздырган һәм Аның якын дусты булган Яхъя тарафыннан иҗат ителгән. Лүк калдырган икенче язмада («Рәсүлләрнең эшләре») Гайсә Мәсих күккә ашканнан соңгы вакыйгалар – Аның шәкертләренә Изге Рухның иңүе, алар кылган могҗизалар, Гайсә турындагы куанычлы хәбәрнең мәҗүси халыклар арасында таралуы һәм Аңа иман китерүчеләрнең артканнан-артуы турында сүз бара. Яңа Гаһедтә шулай ук Паул һәм башка рәсүлләр язган хатлар да урын алган. Аларның эчтәлеген дини үгет-нәсыйхәтләр, чын мәсихчегә хас яшәү кагыйдәләре тәшкил итә. Бу үгет-нәсыйхәтләр вә кагыйдәләр бүгенге көндә дә үзенең тәрбияви әһәмиятен югалтмаган. Яңа Гаһеднең соңгы кисәгендә – «Ачылыш» китабында – Яхъя, образлы тел кулланып, Гайсәнең җиргә икенче тапкыр килүен, дөньяның хөкем ителүен һәм ахырда булачак вакыйгаларны тасвирлый.

Изге Язманың тулы җыентыгы бүгенге көндә биш йөзләп телгә, ә аның кайбер өлешләре якынча ике мең телгә тәрҗемә ителгән. Изге Язманы татар теленә тәрҗемә итү 1970 нче еллар уртасыда Изге Китапны тәрҗемә итү институты (ИПБ) тарафыннан башланды, һәм шушы эшнең нәтиҗәсе буларак 1986 нчы елда Инҗилнең беренче биш китабын тәшкил иткән «Яхшы хәбәр» дип исемләнгән китап басылып чыкты. 1990 нчы елларда әлеге эшкә тәрҗемәчеләрнең яңа төркеме җәлеп ителде. Татар телендәге әлеге китапны тәрҗемә итүдә һәм басмага әзерләүдә Изге Китапны тәрҗемә итү институтыннан тыш, «SIL» халыкара оешмасы, «Берләшкән Изге Китап җәмгыятьләре» (UBS), татар язучылары, Татарстан китап нәшрияты мөхәррирләре, галим филологлар, Татарстан фәннәр академиясе Тел, әдәбият һәм сәнгать институты (ИЯЛИ) хезмәткәрләре һәм Казан дәүләт университеты (КФУ) укытучылары катнашты.

Тәрҗемәчеләр, мөхәррирләр, шулай ук дин гыйлеме һәм борынгы яһүд, грек теле белгечләре текст белән эшләгәндә аның төп нөсхәгә мәгънәви яктан тәңгәл килүен һәм шул ук вакытта аңлаешлы булуын максат итеп куйдылар. Төп нөсхә дигәндә, халыкара танылган басмалар – яһүд телендәге Biblia Hebraica Stuttgartensia һәм грек телендәге Novum Testamentum Graece (Nestle-Aland) күздә тотыла. Татар текстында башка борынгы чыганакларга нигезләнеп эшләнгән урыннар да бар. Андый очракта, мөһим саналган урыннарда, шул турыда искәрмәләр китерелә.

Әлеге басмада очраган кеше исемнәре һәм урын-төбәк атамалары төп нөсхәдә (Иске Гаһедтә – борынгы яһүд телендә, Яңа Гаһедтә – борынгы грек телендә) яңгыраганча – тартык авазлар үзгәрешсез калып, сузык авазлар татарчага якынайтып алынды. Текстта татар теленә гарәп чыганакларыннан кергән һәм халыкта киң таралу тапкан Ибраһим, Ягъкуб, Йосыф кебек татар исемнәре дә очрый. Аллаһыга һәм Гайсәгә бәйләнешле алмашлыклар зур хәрефтән язылды.

Китап ахырында сүзлек (андагы сүзләр текстта кечкенә «с» хәрефе белән тамгаланды), географик карталар, шулай ук Изге Язманың татар телендә моңарчы нәшер ителгән аерым өлешләре турындагы мәгълүмат белән танышырга мөмкин.

Татар телендәге әлеге басма ИЯЛИ һәм КФУ галимнәре тарафыннан рецензияләнеп, Россия фәннәр академиясе Тел белеме институтының уңай бәясен алды һәм рәсми рәвештә расланды. Татарстан митрополиясе дә китапка югары бәя бирде.

Изге Язма җыентыгы, бөек әдәби-тарихи мирас булып кына калмыйча, Аллаһы Тәгалә барлыкка китергән һәммә нәрсәнең – бөтен дөньяның, кешелекнең серләрен ачып бирә, Аллаһының табигатен, Аның күп нәрсәгә карата мөнәсәбәтен күрсәтә. Шуңа күрә һәр кешенең, әлеге китапны укып, Аллаһы Тәгаләнең асылына төшенү, үз тормышына карата Аллаһының ихтыярын белү мөмкинлеге бар.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты, әлеге басма белән эшләгән барлык кешеләргә үзенең олы рәхмәтен белдереп, Изге Язманың татар телендәге беренче тулы тәрҗемәсе укучыларда кызыксыну уятыр, һәм аларда илаһи тарих белән якынрак танышу теләге туар дигән өметтә кала.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты

Нәхәмия

Нәхәмия

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13

1

Нәхәмиянең догасы

1^1Хәкәлия углы Нәхәмия сүзләре.

Фарсы патшасы Артахшаста хакимлегенең егерменче елында, Кисләү аенда мин Шушан кальгасында идем+. 2Шунда ир туганнарымның берсе Ханани һәм Яһүдә җиреннән берничә кеше минем яныма килде. Мин алардан сөргеннән исән-сау әйләнеп кайткан яһүдиләр, шулай ук Иерусалим турында сораштым+. 3Алар миңа:

– Сөргеннән исән-имин әйләнеп кайта алганнар үз илләрендә бик җәфаланып, кимсетелеп көн күрә; Иерусалимнең диварлары җимерелгән, капкалары янган, – дип җавап бирде+.

4Бу сүзләрне ишеткәч, мин утырдым да елап җибәрдем. Берничә көн шулай хәсрәт эчендә йөрдем, ураза тоттым. Күкләр Алласына догалар кылып 5әйттем:

– И-и Раббы, Күкләр Алласы, кодрәтле вә дәһшәтле Аллаһы, Сине яратучы һәм боерыкларыңны үтәүчеләр белән беркеткән килешүне саклаучы вә мәрхәмәтле Аллаһы!+
6Мин колыңны игътибар белән тыңласаң иде, күзләреңне ачык тотсаң иде. Шул чагында Син Үзеңнең колларың – исраилиләр хакында көне-төне Синең алдыңда догалар укуымны, алар кылган, үзем һәм атам йорты кылган гөнаһларны тануымны ишетер идең+. 7Синең алда яманлык эшләдек без, Үзеңнең колың Муса аша җиткергән боерыкларыңны, Кануның кагыйдәләрен вә карарларыңны үтәмәдек+. 8Ләкин Син колың Мусага әйткән сүзеңне исеңә төшер. Син болай дип әйткән идең: «Әгәр Миңа тугры булмасагыз, Мин сезне төрле халыклар арасына таратырмын+. 9Ә инде Миңа кире кайтсагыз, боерыкларымны җиренә җиткереп үтәсәгез, шулчак Мин сезне, күкләрнең аргы ягына сөрелгән булсагыз да, Исемем яшәргә тиешле, Үзем сайлаган урынга җыеп китерермен»+.

10Алар бит Синең колларың, Синең халкың, Син аларны Үзеңнең зур кодрәтең вә куәтле кулың белән йолып калдың+. 11И Хуҗа-Хаким, мин колыңның догасына һәм Исемең алдында баш ияргә яратучы колларыңның догаларына колагыңны ачык тотсаң иде. Мин колыңа өмет биреп, Артахшаста патша күңелендә миңа карата рәхим-шәфкать уятсаң иде.

Мин ул вакытларда патша хозурында шәрабчы идем+.

2

Иерусалимне яңадан төзү өчен, Нәхәмиянең шунда баруы

2^1Артахшаста патша хакимлегенең егерменче елы иде. Нисан аеның бер көнендә патшага шәраб китерделәр, һәм мин аны патша алдына куйдым. Моңарчы патшаның беркайчан да мине кайгылы кыяфәттә күргәне юк иде+. 2Шуңа күрә патша миңа:

– Нигә йөзең шулай борчулы? Югыйсә авырмыйсың да кебек. Йөрәгеңдә хәсрәт бар, ахры, – диде.

Куркудан котым алынып,+
3патшага мин:

– Патшабызның гомере озын булсын! Ата-бабаларым җирләнгән шәһәр вәйран хәлгә килеп, капкалары янып беткәч, ничек итеп йөзем кайгылы булмасын?! – дидем+.

4Патша миннән:

– Нишләр идең соң син? – дип сорады.

Шуннан мин Күкләр Алласына дога кылдым да 5патшага болай дип җавап бирдем:

– Әгәр патша мәгъкуль күрә, һәм колы аның күңеленә хуш килә икән, мине Яһүдәгә, ата-бабаларымның каберләре булган урынга җибәрсен – мин ул шәһәрне яңабаштан корыр идем, – дидем.

6Патшабикә белән янәшә утырган патшабыз миннән:

– Сәфәрең озакка сузылырмы? Кайчан әйләнеп кайтачаксың? – дип сорады.

Күпме вакыт үтәсен әйткәннең соңында патша мине җибәрергә кирәк дип тапты. 7Патшага мин:

– Әгәр мөмкин булса, мине Яһүдәгә тоткарлыксыз үткәрсеннәр өчен, патшабыз Елга аръягының өлкә түрәләренә хатлар язып бирсә иде+. 8Шулай ук Аллаһы йортының капкасын, шәһәр диварларын һәм минем үземә өй салыр өчен, агач бирүен сорап, патша урманнарын саклаучы Асафка да хат язып бирсә иде, – дидем.

Патша сораганымны бирде, чөнки миңа Аллам ярдәм итә иде+. 9Шуннан мин, Елга аръягының өлкә түрәләренә барып, аларга патшаның хатларын тапшырдым. Патша минем белән бергә гаскәрбашларын вә атлы сугышчыларын да җибәргән иде. 10Хорунлы Санбаллат вә аммониләр түрәсе Тобия, исраилиләрнең иминлеген кайгыртучы кешенең килүен ишетеп, тәмам кайгыга калдылар+.

11Шуннан соң мин Иерусалимгә киттем. Анда өч көн торганнан соң,+
12үзем белән берничә ир-атны алып, төнлә юлга кузгалдым. Алламның Иерусалим өчен нәрсә эшләргә кирәклеген күңелемә салганны һичкемгә әйтмәдем. Атланып килгән ишәгемнән башка безнең бер хайваныбыз да юк иде. 13Төнлә мин, Үзән капкасы аша чыгып, Аждаһа чишмәсе янындагы Тирес капкасыннан үттем, Иерусалимнең җимерек диварларын, янган капкасын карадым+. 14Шуннан Чишмә капкасы вә патша сусаклагычына таба юнәлдем, ләкин анда ишәккә атланып үтәрлек түгел иде+. 15Аннары мин, диварларны карап, үзәнлек буйлап югары күтәрелдем дә Үзән капкасы аша төнлә үк шәһәргә әйләнеп кайттым+. 16Түрәләр минем кая барып, ни эшләп йөргәнемне белмәделәр, чөнки яһүдиләрнең берсенә дә – руханиларга да, дәрәҗәле кешеләргә дә, түрәләргә дә, бу эшне башкарырга тиешле кешеләргә дә мин һичнәрсә әйтмәдем. 17Ниһаять, мин аларга:

– Хәлебезнең аяныч икәнен күрәсездер. Иерусалим җимерелгән, капкалары янып беткән. Әйдәгез, Иерусалим диварларын төзеп, бу хурлыкны өстебездән төшерик! – дидем+. 18Мин аларга Алламның миңа ягымлы булуын әйттем, шулай ук патшаның сүзләрен дә җиткердем. Алар:

– Әйдәгез, төзибез! – диделәр һәм шул игелекле эшкә әзерләнә башладылар.

19Моны ишеткәч, хорунлы Санбаллат, аммониләр түрәсе Тобия һәм гарәп Гешем, бездән көлеп һәм мыскыллап:

– Сез башкарасы эш нидән гыйбарәт? Патшага каршы бармакчы буласызмы әллә? – диде+.

20Ләкин мин аларга болай дип җавап бирдем:

– Күкләр Алласы безгә уңышка ирешергә насыйп итәчәк! Без, Аның коллары, төзүгә керешәбез. Ә сезнең Иерусалимдә өлешегез дә, аңа хокукыгыз да юк; бу урын сезне хәтерендә сакламый, – дидем.

3

Диварны яңадан төзү

3^1Шуннан баш рухани Эльяшиб белән бүтән руханилар, эшкә тотынып, Сарык капкасын төзеделәр. Изгеләштерү йоласын үткәреп, капканың ишекләрен элделәр, Меа[*] манарасыннан алып Хананел манарасына кадәр булган диварны изгеләштерделәр+. 2Руханилар күршесендә диварны – әрихәлеләр, әрихәлеләрдән соң Имри углы Зәкүр төзеде+. 3Балык капкасын Һассенаһа нәселе төзеде: алар борысларны, ишекләрне, йозакларны вә бикләрне куйды+. 4Алардан арырак диварны Һаккостан туган Урия углы Меремот төзеде; алар белән янәшәдә Мишезәбелдән туган Бәрәхия углы Мешуллам, ә тагын да арырак Баһана углы Садыйк эшләде+. 5Алар белән янәшәдә тыкуалылар эшләде, әмма Тыкуа аксөякләре, Хуҗа-Хакимнәре өчен эшләп, билләрен бөкрәйтмәде+. 6Иске капканы Пасеах углы Йояда вә Бәсүдия углы Мешуллам төзеде: алар борысларны, ишекләрне, йозакларны, бикләрне куйды. 7Алар күршесендә – гибгонлы Мелатия, меронотлы Ядон һәм Елга аръягының өлкә башлыгына буйсынган Гибгон вә Миспа кешеләре эшләде. 8Алардан арырак диварны – Харһая углы көмешче Уззиел, тагын да арырак хушбуй ясаучы Ханания төзеде. Иерусалим диварларын алар Киң диварга җиткәнче төзәттеләр+. 9Алар белән янәшәдә Иерусалим өлкәсенең бер яртысы белән идарә итүче Хүр углы Репая эшләде. 10Арырак – үз йорты каршында – Харумап углы Едайя, ә аның янында Хәшәбния углы Хаттуш эшләде. 11Тагын да арырак диварны Харим углы Малкия вә Пахат-Мәаб углы Хашшуб төзеде; алар Мичләр манарасын да төзәттеләр+. 12Алар күршесендә Иерусалим өлкәсенең икенче яртысы белән идарә итүче Һаллухеш углы Шаллум һәм аның кызлары эшләде. 13Үзәнлек капкасын Зануах кешеләре вә Ханун төзәтте: алар, аны төзеп, ишекләрен, йозакларын вә бикләрен куйды. Алар тагын Тирес капкасына кадәр мең терсәк[*] диварны төзәттеләр+. 14Ә Тирес капкасын Бәйт-Һаккерем өлкәсе башлыгы Рехаб углы Малкия төзәтте; ул, аны төзеп, ишекләрен, йозакларын вә бикләрен куйды+. 15Чишмә капкасын Миспа өлкәсе башлыгы, Хөл-Хөзе углы Шаллун төзәтте; ул, аны төзеп, түбәсен япты, ишекләрен, йозакларын вә бикләрен куйды. Ул әле тагын патша бакчасы каршында Шелах сусаклагычы янындагы һәм Давыт шәһәреннән төшүче басмаларга кадәрге диварны төзеде+. 16Аңардан соң – Давыт гаиләсенең төрбәләре каршына, казылган буага, Батырлар йортына кадәр – Бәйт-Сур өлкәсенең бер яртысы белән идарә итүче Әзвук углы Нәхәмия эшләде+. 17Аңардан арырак – Леви нәселеннән булган Бани углы Рәхум, ә аның янында, үз төбәгенең вәкиле буларак, Кыгыйлә өлкәсенең бер яртысы белән идарә итүче Хәшәбия эшләде. 18Тагын да арырак аның ир кардәше – Кыгыйлә өлкәсенең икенче яртысы белән идарә итүче Хенадад углы Баввай эшләде. 19Аның күршесендә – үр өстендәге коралханәгә илтүче юл каршында, почмакка кадәр – Миспа башлыгы Ешуа углы Эзер эшләде. 20Аңардан арырак – почмактан алып баш рухани Эльяшиб йортының ишегенә кадәр – диварны Заббай углы Барух төзеде+. 21Тагын да арырак – Эльяшиб йорты ишегеннән алып, шул йортның азагына кадәр – Һаккос углы Уриядән туган Меремот төзеде+. 22Аның күршесендә Иерусалимнең әйләнә-тирәсеннән килгән руханилар эшләде. 23Алардан арырак – үз йортлары каршында – Беньямин вә Хашшуб, тагын да арырак – үз йорты каршында – Ананиядән туган Магасея углы Азария эшләде. 24Янәшәдә – Азария йортыннан алып почмакка, борылышка кадәр – Хенадад углы Биннуй эшләде. 25Аңардан арырак – каравыл йортының ишегалды белән чиктәш булган Өске патша сараеннан алгарак чыгып торган манара почмагыннан башлап – диварны Узай углы Палал төзеде. Паргош углы Пәдая+
26һәм Офел калкулыгында яшәүче Аллаһы йорты хезмәтчеләре эшләде. Алар диварны көнчыгышка таба – Су капкасы каршына һәм алгарак чыгып торган манарага кадәр төзәттеләр+. 27Тагын да арырак – алгарак чыгып торган манара каршыннан башлап, Офел диварына кадәр – тыкуалылар эшләде+. 28Диварның Ат капкасыннан арырак өлешен руханилар төзәтте; аларның һәркайсы үз йорты каршында эшләде+. 29Алар күршесендә, үз йорты каршында, – Иммер углы Садыйк, ә аның белән янәшәдә Көнчыгыш капканы саклаучы Шекания углы Шәмәгыйя эшләде+. 30Аңардан арырак диварны Шелемия углы Ханания вә Салапның алтынчы углы Ханун төзеде. Тагын да арырак, үз бүлмәсе каршында, Бәрәхия углы Мешуллам эшләде+. 31Диварның шуннан соңгы өлешен – Аллаһы йорты хезмәтчеләре вә сәүдәгәрләр бинасына (ул бина Күзәтү капкасы каршында иде), өске бүлмәсе булган дивар почмагына кадәр – көмешче Малкия төзеде. 32Ә шул почмак бүлмәдән башлап, Сарык капкасына кадәр диварны көмешчеләр вә сәүдәгәрләр төзеде+.

4

Диварны төзекләндерүгә каршы торучылар

4^1Дивар коруыбызны ишеткәч, Санбаллат ачуыннан тәмам кайнап чыкты. Яһүдиләрне мәсхәрәләп,+
2үзенең туганнары һәм Самарея гаскәриләре алдында ул болай диде:

– Бу мескен яһүдиләр нәрсә эшләргә җыеналар? Диварны яңадан күтәрергә, корбаннар китерергә уйлыйлармы? Төзү эшләрен бер көндә бетермәкче булалармы? Янып беткән, хәрабәгә әйләнгән ташларга җан өрмәкчеме алар+?

3Ә аның янында басып торган аммони Тобия:

– Төзесеннәр әйдә, аларның таш диварына төлке сикереп менсә дә, җимерелергә тора ич! – диде+.

4Мин дога кылып әйттем: «Йа Аллабыз, безне ничек түбәнсеткәннәрен ишет тә үз начарлыкларын кире үзләренә кайтар: дошманга табыш булып әсир китсеннәр+. 5Аларның гаепләрен кичермә, гөнаһларын исеңнән чыгарма, чөнки алар төзүчеләрне кимсетте»+.

6Без диварны күтәрә бирдек, һәм ул яртысына кадәр төзелеп бетте. Халык бөтен күңелен биреп эшләде.

7Иерусалим диварларының корылуын, җимерелгән урыннарның төзәтелүен ишетеп, Санбаллат, Тобия, шулай ук гарәпләр, аммониләр вә ашдодлыларның бик нык ачуы чыкты. 8Шуннан соң алар, безгә комачауламакчы булып, Иерусалимгә каршы сугыш ачарга ниятләделәр+. 9Без Аллабызга догалар кылдык һәм, алардан сакланыр өчен, көн-төн каравыл тордык.

10Яһүдә халкы:

– Чүп ташучыларның хәле бетте, ә чүп-чар күп; без диварны төзеп бетерә алмабыз! – дип зарланырга тотынды.

11Дошманнарыбыз исә үзара: «Безнең бәреп керүебезне һәм аларны кырып бетерүебезне белми дә, сизми дә калырлар – шуннан эш тукталачак!» – диде. 12Дошманнарыбыз күршесендә яшәүче яһүдиләр, төрле тарафлардан килеп: «Сезгә һөҗүм итәргә җыеналар», – дип, безне кат-кат кисәттеләр. 13Шуннан соң мин шәһәр диварының тышкы ягындагы иңкүлекләргә, ачык урыннарга, ыру-гаиләләргә бүлеп, кылыч-сөңге вә ук-җәяләр белән коралланган кешеләр куйдым. 14Мин аларның һәммәсен карап чыктым да дәрәҗәле кешеләргә, башлыкларга вә бүтән кешеләргә әйттем:

– Курыкмагыз алардан! Бөек вә дәһшәтле Хуҗа-Хакимебезне исегездә тотыгыз! Кардәшләрегез, угыл-кызларыгыз, хатыннарыгыз һәм яшәгән йортларыгыз өчен көрәшегез! – дидем+.

15Безгә каршы корган ниятләреннән хәбәрдар булуыбызны дошманнарыбыз ишетеп белде. Аларның хәйләләрен Аллаһы юкка чыгарды, һәм без төзелә торган дивар янына кайттык – һәркайсыбыз үз эшенә кереште. 16-17Шул көннән башлап, халкымның бер өлеше эш белән мәшгуль булды, ә калганнары исә, сөңге-калкан тотып, сугыш киемнәре киеп, сакта торды. Халык башлыклары дивар торгызуда катнашкан барча яһүдиләргә терәк булды. Йөк ташучылар бер кулында сугыш коралы тотып эшләде, 18төзүчеләрнең дә билендә кылыч иде. Һәм быргычы һәрчак минем янда булды. 19Дәрәҗәле кешеләргә, башлыкларга һәм бүтәннәргә мин:

– Эш бик күп, ә без бөтен дивар буйлап таралганбыз, бер-беребездән еракбыз, – дидем. – 20Шуңа күрә, быргы кычкырта башлауга, тавыш килгән якка йөгерегез. Аллабыз безнең якта сугышачак!+

21Эшебезне без әнә шул рәвешле дәвам иттек; ә халыкның икенче өлеше кояш чыкканнан алып йолдызлар калыкканга кадәр кулыннан сөңгесен төшермәде. 22Ул көннәрдә мин халыкка:

– Һәркем үзенең кешеләре белән төнгә Иерусалимдә калсын. Төнлә сакта торырбыз, ә көндезен эшләрбез, – дидем.

23Мин үзем дә, кардәшләрем, хезмәтчеләрем һәм янымдагы сакчыларым да киенгән килеш йокладык, уң кулыбыздан коралны төшермәдек[*].

5

Нәхәмиянең ярлыларга булышуы

5^1Бервакыт кайбер ирләр һәм аларның хатыннары, яһүди кардәшләреннән зарланып, тавыш куптарды+. 2Берәүләр:

– Без үзебез дә, угыл-кызларыбыз да күп; тамагыбызны туйдырыр һәм яшәр өчен безгә икмәк кирәк, – диде.

– 3Икмәк табар, ачлыктан котылыр өчен без кырларыбызны, йөзем бакчаларыбызны, йортларыбызны рәһен[*] итеп бирергә мәҗбүрбез, – диде икенчеләре.

4– Кырларыбыз вә йөзем бакчаларыбыз өчен патшага салым түләргә бурычка акча табарга тиешбез, – диде өченчеләре. – 5Яһүди кардәшләребездән ким җиребез юк. Угылларыбыз да аларныкы кебек үк. Әмма без угыл-кызларыбызны коллыкка бирергә мәҗбүрбез, кызларыбызның кайберләре инде кол ителде. Без бернәрсә дә эшли алмыйбыз, чөнки кырларыбыз вә йөзем бакчаларыбыз бүтәннәр кулында+.

6Аларның сукрануын, әйткән сүзләрен тыңлагач, минем бик нык ачуым чыкты. 7Бу турыда бер фикергә килеп, дәрәҗәле кешеләргә вә башлыкларга мин:

– Сез халык исәбенә байлык туплыйсыз! – дидем. Шуннан зур җыен җыйдым да+
8түрә булган кешеләргә: – Чит халыкларга коллыкка сатылган яһүди кардәшләребезне без мөмкин булганча йолып алырга тырыштык. Ә сез менә үз кардәшләрегезне сатып җибәрәсез! Инде аларны яңадан сатып алыйкмы?! – дидем.

Алар дәшмәделәр, ни дип тә җавап бирмәделәр+. 9Шуннан соң мин аларга:

– Бер дә әйбәт эшләмисез, – дидем. – Дошман халыкларның хурлавына дучар булмас өчен, Аллабыздан куркып яшәргә тиеш түгелме сез?!+
10Мин үзем, кардәшләрем һәм хезмәтчеләрем дә бурычка акча вә икмәк биреп торабыз. Ләкин бурычларын кайтарганда, әйдәгез, халыкны таламыйк инде! 11Аларның кырларын, йөзем вә зәйтүн бакчаларын, йортларын бүген үк кире кайтарыгыз; бурычка биреп торган акча, икмәк, шәраб вә зәйтүн мае өчен тиешле рибаны[*] да кире кайтарыгыз.

12– Кире кайтарабыз, берни дә таләп итмибез алардан! Һәммәсен син әйткәнчә эшлибез, – дип җавап бирде алар.

Шуннан соң мин руханиларны чакырып алдым да нәкъ шулай эшләячәкләренә ант итәргә куштым+. 13Аннары өстемдәге киемемне салып селкедем[*] дә болай дидем:

– Әйткән сүзендә тормаган кешене Аллаһы үз йортыннан менә шулай селкеп чыгарсын! Ул да шулай бернәрсәсез калсын!

Бөтен җыен шунда:

– Амин! – диде, һәммәсе Раббыны мактады. Биргән вәгъдәсен барысы да үтәде+.

14Шунысын да әйтим: Яһүдә җирендә өлкә башлыгы итеп билгеләнгән көнемнән башлап, мин унике ел дәвамында – Артахшаста патша хакимлегенең егерменче елыннан алып, утыз икенче елына кадәр – үзем һәм кардәшләрем өчен тиешле булган нәрсәләрнең берсен дә таләп итмәдем+. 15Ә миңа кадәр булган өлкә башлыклары, кырык шәкыл[*] көмештән тыш, халыктан шәраб вә икмәк тә алдылар, шул рәвешле, халык җилкәсенә авыр йөк булып яттылар. Аларның хәтта хезмәтчеләре дә халык өстеннән хакимлек итте. Ә мин, Аллаһыдан куркып яшәгәнгә, алай эшләмәдем. 16Киресенчә, мин үземне диварны торгызу эшенә багышладым; кырлар сатып алмадым; барлык хезмәтчеләрем диварны төзүдә катнашты. 17Минем табыныма, тирә-яктан килгән халыктан тыш, йөз иллеләп яһүди вә башлыклар җыела торган булды. 18Туклану өчен, көн дә бер үгез, алты симез сарык вә кош-корт әзерләнә, ун көнгә бер тапкыр күп итеп төрледән-төрле шәраб кайтарыла иде. Әмма шуның белән бергә мин өлкә башлыгына тиешле икмәкне таләп итмәдем, чөнки халыкның хезмәте бик авыр иде. 19Йа Аллам, шушы халык өчен кылган игелекләремне истә тотып, мине рәхмәтеңнән аермасаң иде!+

6

Дошманнарның Нәхәмиягә каршы мәкер-хәйлә корулары

6^1Санбаллат, Тобия, гарәп Гешем вә бүтән дошманнарыбыз диварны төзеп бетерүем, җимерелгән урыннарның калмавы хакында ишеткәннән соң (гәрчә капкаларга әле ишекләр элмәсәм дә),+
2Санбаллат вә Гешем: «Һоно тигезлегендәге берәр авылда очрашыйк!» – дип әйтергә минем янга кеше җибәрделәр. Алар миңа карата явызлык кылмакчы булдылар+. 3Хәбәрчеләрем аша мин болай дип әйтергә куштым: «Эшем бик күп булганлыктан килә алмыйм. Әгәр аны ташлап китсәм, эш тукталыр». 4Шундый ук чакыру белән алар миңа дүрт мәртәбә кеше җибәрделәр, мин аларга һаман да бер үк җавапны бирдем. 5Шуннан соң Санбаллат миңа үзенең хезмәтчесен бишенче мәртәбә җибәрде, аның кулында мөһер сугылмаган хат иде. 6Анда болай дип язылган иде:

Халыклар арасында шундый имеш-мимеш йөри, Гешем да шуны ук сөйли: син вә яһүдиләр фетнә оештырырга ниятлисез икән, диварны шуның өчен корасың икән. Имеш, алар өстеннән патша булырга телисең,+
7синең хакта Иерусалимдә «Яһүдәдә патша бар!» дигән хәбәр таратсыннар өчен, пәйгамбәрләр билгеләгәнсең. Бу сүзләрне патша һичшиксез ишетәчәк. Шуңа күрә безнең янга кил, бергәләп киңәш-табыш итик.

8Ләкин мин аңа: «Син әйткәннәрнең берсе дә хак түгел. Син боларны үзең уйлап чыгаргансың», – дип әйтергә кушып, кеше җибәрдем. 9«Кулларыннан эшләре төшәр, аны ахырына җиткерә алмаслар», – дип уйлап, алар безне куркытмакчы булдылар, ләкин мин: «Рухымны ныгыт!» – дип, Аллаһыга дога кылдым.

10Беркөн мин Меһетабелдән туган Делая углы Шәмәгыйя йортына килдем. Ул үз өендә бикләнеп утыра иде. Ул миңа әйтте:

– Әйдә, Аллаһы йортына керик тә ишекләрне бикләп куйыйк, чөнки алар сине үтерергә киләчәк, төнлә киләчәк алар, – диде.

11Ләкин мин аңа:

– Минем дәрәҗәдәге кеше кача аламы соң?! Минем кебек кеше, исән калыр өчен, Аллаһы йортына керә аламы?! Бармыйм! – дидем. 12-13Шәмәгыйяне Аллаһы җибәрмәвен һәм минем хактагы пәйгамбәрлек сүзләренең ялган икәнен ачык аңладым, чөнки аны, акча түләп, Тобия белән Санбаллат яллаган иде. Аларның ниятләре шундый иде: мин, хафага төшеп, Шәмәгыйя сүзе буенча эшләрмен дә гөнаһлы булырмын, ә алар, мине хурлыкка калдырыр өчен, яманатымны чыгарырлар иде[*].

14Нәхәмия дога кылып әйтте: «Йа Аллам, Тобия белән Санбаллатның шул эшләрен исеңдә тот, шулай ук миңа каршы пәйгамбәрлек иткән хатын-кыз пәйгамбәр Нугадияне һәм мине куркытырга уйлаган башка пәйгамбәрләрне дә исеңнән чыгарма!»+

Диварны төзеп бетерү

15Дивар Елул аеның егерме бишенче көнендә, илле ике көндә төзелеп бетте. 16Бу хакта барча дошманнарыбыз ишеткәннән һәм тирә-ягыбыздагы халыклар моны күргәннән соң, аларның үз-үзләренә ышанычы бетте, чөнки бу эшнең Аллабыз ихтыяры белән кылынганын аңладылар.

17Шул көннәрдә Яһүдәнең дәрәҗәле кешеләре Тобиягә күп мәртәбә хатлар юллады, аларга да Тобиядән хатлар килеп торды. 18Яһүдәдә күпләр аның белән ант беркеткән иде, чөнки ул – Арах углы Шекания кияве, ә Еһоханан исемле углы Бәрәхиядән туган Мешуллам кызына өйләнгән иде+. 19Алар хәтта минем алда аның игелекле эшләре турында сөйли, ә мин әйткәннәрне аңа җиткерә иделәр. Тобия исә, мине куркытмакчы булып, миңа хатлар яза иде.

7

7^1Дивар төзелеп бетеп, капкалар эленгәннән соң, капка сакчылары, җырчылар вә левиләр үзләренең хезмәтен башлады. 2Иерусалим белән идарә итәргә мин ир туганым Ханани белән Иерусалим кальгасы башлыгы Хананияне куйдым, чөнки әлеге Ханания ышанычлы һәм Аллаһыны бик тә ихтирам итүче кеше иде+. 3Мин аларга болай дип әйттем:

– Иртән кояш җылыта башлаганчы, Иерусалим капкаларын ачмагыз, сакчылар каравылда торган чакта, капкалар биктә булсын. Сакчылар итеп Иерусалим кешеләрен куегыз: кайберләре – билгеләнгән урыннарда, икенчеләре исә үз йортлары каршында кизү торсын, – дидем+.

Сөргеннән кайтучыларның исемлеге

4•Иерусалим бик зур һәм иркен шәһәр булып, халык анда әле аз санлы, йортлар да төзәтелмәгән иде. 5Шунда Аллам минем күңелгә бер уй салды, һәм мин, дәрәҗәле кешеләрне, башлыкларны һәм бар халыкны җыеп, нәселләре буенча исемлеккә теркәргә булдым. Әсирлектән беренче булып кайткан кешеләрнең шәҗәрә язуын таптым, анда болай дип язылган иде:

6-7Заманында Бабил патшасы Нәбухаднессар әсир кылып өлкәбездән Бабилгә алып киткән кешеләр Зеруббабел, Ешуа, Нәхәмия, Азария, Рагамия, Нахамани, Мәрдәкәй, Билшан, Мисперет, Бигвәй, Нәхум вә Багъна җитәкчелегендә Иерусалимгә вә Яһүдәгә әйләнеп кайттылар – һәркем үз шәһәренә кайтып урнашты. Әлеге исраилиләрнең исемлеге түбәндәгечә:++

8Паргош нәселеннән – ике мең йөз җитмеш ике кеше;+
9Шефатия нәселеннән – өч йөз җитмеш ике кеше; 10Арах нәселеннән – алты йөз илле ике кеше; 11Ешуа һәм Йоав нәселеннән Пахат-Мәаб угыллары – ике мең сигез йөз унсигез кеше; 12Элам нәселеннән – мең ике йөз илле дүрт кеше; 13Затту нәселеннән – сигез йөз кырык биш кеше; 14Зәккәй нәселеннән – җиде йөз алтмыш кеше; 15Биннуй нәселеннән – алты йөз кырык сигез кеше; 16Бебай нәселеннән – алты йөз егерме сигез кеше; 17Әзгәд нәселеннән – ике мең өч йөз егерме ике кеше; 18Адоникам нәселеннән – алты йөз алтмыш җиде кеше; 19Бигвәй нәселеннән – ике мең алтмыш җиде кеше; 20Әдин нәселеннән – алты йөз илле биш кеше; 21Хизәкыйя нәселеннән Әтир угыллары – туксан сигез кеше; 22Хашум нәселеннән – өч йөз егерме сигез кеше; 23Бесай нәселеннән – өч йөз егерме дүрт кеше; 24Харип нәселеннән – йөз унике кеше; 25чыгышы белән Гибгоннан булганнар – туксан биш кеше; 26чыгышы белән Бәйт-Лехем һәм Нетофадан булганнар – йөз сиксән сигез кеше; 27чыгышы белән Анатоттан булганнар – йөз егерме сигез кеше; 28чыгышы белән Бәйт-Азмаветтан булганнар – кырык ике кеше; 29чыгышы белән Кыръят-Ягарим, Кепира вә Беһероттан булганнар – җиде йөз кырык өч кеше; 30чыгышы белән Рамаһ вә Гебадан булганнар – алты йөз егерме бер кеше; 31чыгышы белән Микмәстән булганнар – йөз егерме ике кеше; 32чыгышы белән Бәйт-Эл вә Гайдан булганнар – йөз егерме өч кеше; 33чыгышы белән Икенче Нәбудан булганнар – илле ике кеше; 34чыгышы белән Икенче Эламнан булганнар – мең ике йөз илле дүрт кеше; 35чыгышы белән Харимнән булганнар – өч йөз егерме кеше; 36чыгышы белән Әрихәдән булганнар – өч йөз кырык биш кеше;+
37чыгышы белән Лод, Хадид һәм Һонодан булганнар – җиде йөз егерме бер кеше; 38чыгышы белән Сенаһадан булганнар – өч мең тугыз йөз утыз кеше+.

39Руханилар: Ешуа нәселеннән Едагыйя угыллары – тугыз йөз җитмеш өч кеше;+
40Иммер нәселеннән – мең илле ике кеше;+
41Пашхур нәселеннән – мең ике йөз кырык җиде кеше;+
42Харим нәселеннән – мең унҗиде кеше+.

43Левиләр: Ешуа нәселеннән (Кадмиел токымыннан, Һодавиянең нәсел җебе буенча) – җитмеш дүрт кеше.

44Җырчылар: Асаф нәселеннән – йөз кырык сигез кеше+.

45Капка сакчылары: Шаллум, Әтир, Талмун, Гаккуб, Хатита вә Шобай нәселеннән – йөз утыз сигез кеше+.

46Аллаһы йорты хезмәтчеләреннән: Сиха нәселе, Хасупа нәселе, Таббагот нәселе,+
47Кыйрос нәселе, Сыйга нәселе, Падон угыллары, 48Лебана нәселе, Хәгәбә нәселе, Шалмай нәселе, 49Ханан нәселе, Гиддел нәселе, Гәхәр нәселе, 50Реһая нәселе, Рәсин нәселе, Ныкода нәселе, 51Гәззәм нәселе, Узза нәселе, Пасеах нәселе, 52Бесай нәселе, Мыгуним нәселе, Нәпушесим нәселе, 53Баквук нәселе, Хакупа нәселе, Хархур нәселе, 54Баслит нәселе, Мехида нәселе, Харша нәселе, 55Баркыс нәселе, Сисера нәселе, Темах нәселе, 56Нәсиах нәселе, Хатипа нәселе.

57Сөләйман колларының угыллары: Сотай нәселе, Соперет нәселе, Перида нәселе,+
58Ягъла нәселе, Даркон нәселе, Гиддел нәселе, 59Шефатия нәселе, Хаттил нәселе, Пөкерет-Һассебаим нәселе, Амон нәселе.

60Аллаһы йорты хезмәтчеләре вә Сөләйман колларының угыллары – барысы өч йөз туксан ике кеше.

61-62Тел-Мелах, Тел-Харша, Керуб, Аддун, Иммер шәһәрләреннән килүчеләр: Делая нәселе, Тобия нәселе, Ныкода нәселе – алты йөз илле ике кеше. Алар ата-бабаларының Исраил тумасы булуын исбатлый алмады.

63Руханилардан: Хобая, Һаккос вә Барзиллай (ул, гилыгадлы Барзиллай кызларыннан хатын алып, алар исемен йөртә башлый) угыллары+. 64Үзләренең шәҗәрә кәгазьләрен таба алмаганга, алар руханилыктан чыгарылдылар. 65Өлкә башлыгы аларга: «Урим һәм туммим белән эш итүче рухани килеп хәл итмичә, сез руханиларга тәгаенләнгән корбанлык малның итен ашый алмыйсыз», – диде+.

66Җәмгыятьтә барлыгы кырык ике мең өч йөз алтмыш кеше исәпләнә иде. 67Аларда ир вә хатын-кызлардан җиде мең өч йөз утыз җиде кол, ике йөз кырык биш җырчы ир вә хатын-кыз, 68шулай ук җиде йөз утыз алты ат, ике йөз кырык биш качыр, 69дүрт йөз утыз биш дөя, алты мең җиде йөз егерме ишәк бар иде.

70Ыруг башлыкларының кайберләре, төзү эшләрен башкарыр өчен, ихтыяри иганә бирделәр. Өлкә башлыгы казнага мең дарик[*] алтын, илле җамаяк, биш йөз утыз руханины киендерерлек кием бирде. 71Ә ыруг башлыкларының бүтәннәре, төзү эшләрен башкарыр өчен, хәзинәгә егерме мең дарик алтын вә ике мең ике йөз мина[*] көмеш тапшырдылар. 72Калган халык егерме мең дарик алтын, ике мең мина көмеш вә алтмыш җиде руханины киендерерлек кием бирде.

73Шулай итеп, барча исраилиләр – руханилар, левиләр, капка сакчылары, җырчылар, гади халык, Аллаһы йорты хезмәтчеләре – үз шәһәрләрендә яши башлады.

8

Эзраның Канунны укуы

8^1Җиденче айда, Исраил угыллары үз шәһәрләрендә урнашып яши башлаганнан соң, бөтен халык бер булып Су капкасы каршындагы мәйданга җыелды һәм кәтип Эзрага: «Исраил халкына Муса аша Раббы биргән Канун китабын алып кил», – дип әйтте+. 2Җиденче айның беренче көнендә рухани Эзра, шулай итеп, җыенга килгән ирләр, хатын-кызлар һәм укыганны аңлардай балалар каршына Канун китабын алып килде. 3Су капкасы алдындагы мәйданда Эзра ирләргә, хатын-кызларга һәм укыганны аңлардай балаларга иртә таңнан өйләгә кадәр шул китапны укыды; бар халык Канун китабын бик игътибар белән тыңлап торды+. 4Кәтип Эзра агачтан эшләнгән махсус мөнбәрдә басып торды, аның уң ягында – Мәттития, Шема, Аная, Урия, Хилкыйя вә Магасея, ә сул ягында Пәдая, Мишаил, Малкия, Хашум, Хашбаддана, Зәкәрия вә Мешуллам булды. 5Җыелган кешеләрдән югарырак торган Эзра бар халыкның күз алдында китапны ачкач, барысы да аягүрә басты. 6Эзра бөек Раббы Аллага мактау-шөкерләр яудырды. Халык, кулларын югары күтәреп, «Амин! Амин!» дип торды, аннары, баш иеп, Раббы алдында сәҗдә кылды+. 7Левиләр Ешуа, Бани, Шәрәбия, Ямин, Гаккуб, Шаббетай, Һодия, Магасея, Кылита, Азария, Йозабад, Ханан, Пелая шундагы халыкка Канунны аңлатты. 8Аллаһының Канун китабын алар аңлатмалар биреп, шәрехләп укыды, һәм укыганны халык аңлады.

9Шунда өлкә башлыгы Нәхәмия, кәтип рухани Эзра һәм җыелган халыкка Канун тәгълиматларын аңлатучы левиләр:

– Бүгенге көн – Раббы Аллагыз өчен изге көн, шуңа күрә яшь түкмәгез, еламагыз! – диделәр, чөнки, Канун сүзләрен тыңлаганда, бөтен халык елады.

10Нәхәмия аларга әйтте:

– Барыгыз, иң тәмле ризыклар ашагыз, баллы шәраб эчегез, бәйрәмгә берни әзерләмәгән кешеләрне дә өлешсез калдырмагыз, чөнки Хуҗа-Хакимебез өчен изге көн бу. Кайгырмагыз, чөнки Раббы биргән шатлык сезне ныгытачак.

11Левиләр дә:

– Бу – изге көн, кайгырмагыз! – дип, халыкны тынычландырырга тырышты.

12Шуннан соң бар халык ашап-эчәргә, бүтәннәрне сыйларга, күңел ачарга китеп барды, чөнки үзләренә әйтелгән сүзләрне аңлады+.

13Икенче көнне барча халыкның ыруг башлыклары, руханилар вә левиләр, Канунда язылганнарны өйрәнер өчен, кәтип Эзра янына җыелдылар. 14Муса аша бирелгән Раббы канунында алар: «Исраил угыллары җиденче ай бәйрәмен чатырларда үткәрсен»+
15һәм «Тауга менегез дә, Канунда язылганча, чатырлар кору өчен бакча зәйтүне, кыргый зәйтүн, мәрсид[*], хөрмә, шулай ук башка төр агачларның ботакларын җыеп төшегез; барлык кала-салаларда вә Иерусалимдә бу турыда игълан итегез!» – дигән урынны укыдылар. 16Шуннан соң кешеләр, ботаклар алып килеп, үзләренең өй түбәләрендә, ишегалларында, Аллаһы йорты ишегалдында, Су капкасы һәм Эфраим капкасы алдындагы мәйданда чатырлар кордылар+. 17Әсирлектән кайткан һәр кеше, чатыр корып, шунда яшәде. Нун углы Ешуа заманыннан башлап шушы көнгә кадәр Исраил угылларының болай бәйрәм иткәннәре юк иде. Шатлык бик зур булды. 18Эзра Аллаһының Канун китабын көн саен – бәйрәмнең беренче көненнән алып соңгы көненә кадәр укыды. Халык җиде көн бәйрәм итте, ә сигезенче көнне, Канун кушканча, тантаналы җыен булды+.

9

Чит халыклар белән никахлашуга каршы чаралар

9^1Шул ук айның егерме дүртенче көнендә Исраил угыллары бергә җыелдылар. Алар тупас тукымага төренеп, башларына көл сибеп уразага керделәр+. 2Чит кавемнәрдән аерылган Исраил угыллары үзләренең гөнаһларын, ата-бабаларының гаепләрен танып тәүбә итте+. 3Өч сәгать дәвамында алар аягүрә басып торган килеш Раббы Аллаларының Канун китабын укыдылар, аннары, Раббы Аллалары алдында гөнаһларын танып, сәҗдә кылдылар. 4Ешуа, Бани, Кадмиел, Шебания, Бунни, Шәрәбия, Бани, Кенани, левиләр өчен ясалган баскычка менеп, Раббы Аллаларына кычкырып дога кылдылар. 5Левиләрдән Ешуа, Кадмиел, Бани, Хәшәбния, Шәрәбия, Һодия, Шебания, Петахия:

– Урыныгыздан торыгыз да әзәлдән[*] мәңгелеккәчә яшәүче Раббы Аллагызга мактау-шөкерләр яудырыгыз! – диделәр. Аннары дога кылдылар:

Синең шан-шөһрәтле исемең мактаулыдыр,
һәртөрле мактау вә данлаудан өстендер!
6Син – бердәнбер Раббы,

Син күкне, күкләрнең күген, андагы бөтен җисемнәрне,
җирне вә андагы һәммә нәрсәне,
диңгезләрне вә андагы һәммә нәрсәне бар кылдың,
аларның һәммәсенә тормыш бирдең;
күк җисемнәренең һәммәсе Сиңа сәҗдә кыла+.
7Син, Раббы, Ибрамны сайлап,
килданиләр җирендәге Ур шәһәреннән аны алып чыктың
һәм Ибраһим дип исем куштың+.

8Аның ихлас йөрәктән Сиңа тугры булуын күреп,
кәнгани, хитти, амори, фәризи, явүси вә гиргәшиләрнең җирен
аның токымына бирер өчен, аның белән килешү төзедең.

Әйткән сүзеңне Син үтәдең, чөнки Син гадел Зат+.

9Мисырда аталарыбызның җәфа чигеп яшәвен күрдең Син,

Камышлы диңгез янында аларның ялваруларын ишеттең+.

10Син фиргавенгә, аның хезмәтчеләренә вә бар халкына каршы

Үзеңнең галәмәтләреңне вә могҗизаларыңны эшләдең,
чөнки Син аларның исраилиләрне ни рәвешле кимсетүләрен белдең.

Шул вакыттан башлап, бүгенге көнгә кадәр Синең исемең данлыдыр+.

11Исраил угыллары алдында диңгезне икегә аердың –
алар диңгез уртасыннан коры җир буйлап чыктылар.

Аларны куып килүчеләрне Син,
шаулап аккан суларга таш аткандай, диңгез төбенә ыргыттың+.

12Көндезен Син, болыт баганасы булып,
алар алдыннан юл күрсәтеп бардың,
төнлә исә, ут баганасы булып, барыр юлларын яктырттың+.

13Син Синай тавына төштең,
алар белән күкләрдән торып сөйләштең,
аларга гадел хөкемнәр, дөрес кануннар,
әйбәт кагыйдәләр вә боерыклар бирдең+.

14Син аларга изге шимбәңнең барлыгын белдердең,
хезмәтчең Муса аша боерыклар, кагыйдәләр вә кануннар бирдең+.

15Алар ачыкканда, күктән икмәк иңдердең,
сусаган чакларында, таштан су чыгардың.

Син, кулыңны күтәреп, сезгә бирәм, дип вәгъдә иткән җирне
аларга үзләштерергә куштың+.

16Ләкин киребеткән ата-бабаларыбыз, тәкәбберләнеп,

Синең боерыкларга колак салмады;

17алар Сиңа буйсынырга теләмәде
һәм Син күрсәткән могҗизаларны исләренә төшермәде;
алай гына да түгел, үҗәтләнеп, коллыкка кире кайтыр өчен,
үзләренә юлбашчы сайлап куйды.

Ләкин Син – кичерүчән, кызганучан вә рәхимле,
сабыр-түзем вә чиксез мәрхәмәтле Аллаһы:

Син аларны ташламадың+.

18Гәрчә алар, үзләренә бозау сыны коеп:

«Менә бу – безне Мисырдан чыгарган Аллаһы», – дисәләр дә,

Сиңа бик тә мәсхәрәле сүзләр әйтсәләр дә,+
19гаять шәфкатьле булганга,
Син аларны чүлдә ялгыз калдырмадың:
көндез әйдәп барган болыт баганасы да,
төнлә яктырткан ут баганасы да юкка чыкмады+.
20Үгет-нәсыйхәт бирсен дип,
Син аларга игелекле Рухыңны бүләк иттең,
авызларыннан маннаны[*] өзмәдең,
сусауларын басар өчен, су эчердең+.
21Чүлдә Син аларны кырык ел буена асрадың –
алар анда бернинди мохтаҗлык кичермәде,
кигән киемнәре дә тузмады, аяклары да шешенмәде+.

22Син аларга патшалыкларны, халыкларны буйсындырдың,
илнең һәр карышын бүлеп бирдең;
алар Хишбун патшасы Сихон җирен,
Башан патшасы Ог җирен алдылар+.

23Аларның нәселен күктәге йолдызлар санынча ишәйттең,
ата-бабаларына вәгъдә иткән җиргә алып килеп урнаштырдың+.

24Алар, шул җиргә килеп, аны биләп алдылар.

Син шунда яшәүче кәнганиләрне буйсындырдың –
халыкны патшалары белән бергә исраилиләр кулына тапшырдың,
һәм алар ни теләсәләр, шуны эшләделәр:+

25ныгытылган шәһәрләрне вә уңдырышлы җирләрне биләделәр,
төрле мал-мөлкәт тулы йортларга,
ташны чокып ясаган сусаклагычларына,
йөзем вә зәйтүн бакчаларына,
исәпсез-хисапсыз җимеш агачларына хуҗа булдылар.

Алар Синең чиксез игелекле булуың аркасында
ашап-эчеп тазардылар, рәхәт чиктеләр+.

26Ләкин тора-бара алар, буйсынмас булып, Сиңа каршы баш күтәрделәр,

Кануныңнан йөз чөерделәр,

Сиңа кире кайтырга үгетләгән пәйгамбәрләреңне үтерделәр,

Сиңа бик тә мәсхәрәле сүзләр әйттеләр+.
27Һәм Син аларны дошманнары кулына тапшырдың.
Дошманнарының җәберенә түзә алмагач,
алар Сиңа ялвардылар,
ә Син, күкләрдән аһ-зарларына колак салып,
чиксез шәфкатьлелегең аркасында коткаручылар җибәрдең,
һәм алар халыкны дошманнан коткарды+.

28Әмма тынычланып рәхәткә чыккач,
алар янә Синең күзеңә ятышсыз күренгән гамәлләр кылды;

Син аларны кабат дошманнары кулына тапшырып,
тегеләр халык өстеннән хакимлек итте.
Ләкин алар Сиңа тагын ялваргач,
чиксез шәфкатьлелегең аркасында аһ-зарларына колак салып,

Син аларны коткарып калдың+.

29Син аларны элеккечә Кануныңны үтәргә өндәдең,
ләкин алар, тәкәбберләнеп, боерыкларыңа игътибар итмәделәр,

Синең карар-хөкемнәреңне үтәү
аларга имин-рәхәт тормыш бүләк итсә дә,
шул карар-хөкемнәреңне үтәмичә гөнаһ кылдылар,
үҗәтләнеп, Синнән йөз чөерделәр, сүзләреңә буйсынмадылар+.

30Син аларны күп еллар сабыр гына көттең;
пәйгамбәрләрең аша Үзеңнең Рухың белән үгетләп, кисәтеп торсаң да,
алар игътибар итмәделәр.

Шунлыктан Син аларны чит халыклар кулына тапшырдың+.

31Әмма Үзеңнең чиксез шәфкатьлелегең аркасында
аларны тәмам кырып бетермәдең һәм ташламадың,
чөнки Син – кызганучан вә рәхимле Аллаһы+.

32И Аллабыз, олуг, кодрәтле вә дәһшәтле,

Килешүгә тугры, мәрхәмәтле Аллаһы!

Ашшур патшалары заманыннан алып, бүгенге көнгә кадәр
патшаларыбыз вә башлыкларыбыз,
руханиларыбыз вә пәйгамбәрләребез,
аталарыбыз вә Синең бар халкың башына төшкән бәла-казалар
аз булып тоелмасын иде Сиңа!+
33Безгә җәза биреп, дөрес эшләдең Син,
чөнки Син тугрылык белән эш иттең,
ә без яманлык кылдык+.
34Патшаларыбыз вә башлыкларыбыз,
руханиларыбыз вә аталарыбыз Кануныңны үтәмәделәр,
аларга Син биргән боерык вә кисәтүләрне санга сукмадылар+.

35Хәтта элек тә, үзләренең патшалыгында да,
Син аларга биргән чиксез вә уңдырышлы җирдә
мул игелекләреңне кабул кылып та,
алар Сиңа хезмәт итмәделәр,
үзләренең яман эшләреннән ваз кичмәделәр+.
36Инде менә хәзер без – коллар;
җимешләреннән, муллыктан файдаланыр өчен,
ата-бабаларыбызга Син биргән җирдә коллыкта яшибез!+

37Кылган гөнаһларыбыз өчен ул җир хәзер үзенең мул уңышын
безнең өстән хакимлек итәргә Син куйган чит патшаларга бирә.

Алар безнең белән вә мал-туарыбыз белән ни теләсәләр,
шуны эшлиләр.

Без зур бәлагә тарыдык!+

38Менә шуңа күрә без язма рәвештә килешү төзибез, һәм башлыкларыбыз, левиләребез вә руханиларыбыз аңа мөһерләрен сугалар+.

10

10^1Мөһерләрен түбәндәге кешеләр сукты: өлкә башлыгы Хәкәлия углы Нәхәмия, Сәдыкыйя,+
2Сераяһ, Азария, Иремия, 3Пашхур, Амария, Малкия, 4Хаттуш, Шебания, Мәллүк,+
5Харим, Меремот, Убадия, 6Даниил, Гиннетон, Барух, 7Мешуллам, Абия, Миямин, 8Магазия, Билгәй, Шәмәгыйя. Болар барысы да – руханилар.

9Мөһер суккан левиләр: Азания углы Ешуа, Хенадад нәселеннән Биннуй, Кадмиел,+
10шулай ук иптәшләре Шебания, Һодия, Кылита, Пелая, Ханан, 11Микә, Рәхуб, Хәшәбия, 12Зәкүр, Шәрәбия, Шебания, 13Һодия, Бани, Бенину.

14Мөһер суккан халык башлыклары: Паргош, Пахат-Мәаб, Элам, Затту, Бани,+
15Бунни, Әзгәд, Бебай, 16Адония, Бигвәй, Әдин, 17Әтир, Хизәкыйя, Аззур, 18Һодия, Хашум, Бесай, 19Харип, Анатот, Небай, 20Мәкпыйгаш, Мешуллам, Хезир, 21Мишезәбел, Садыйк, Яддуга, 22Пелатия, Ханан, Аная, 23Һошея, Ханания, Хашшуб, 24Һаллухеш, Пилха, Шубык, 25Рәхум, Хашабна, Магасея, 26Ахия, Ханан, Анан, 27Мәллүк, Харим, Багъна.

28Бар халык – руханилар, левиләр, капка сакчылары, җырчылар, Аллаһы йорты хезмәтчеләре, Аллаһы кануны хакына чит халыклардан аерылган кешеләр, аларның хатыннары вә угыл-кызлары, зирәк акыллы барча адәмнәр+
29үзләренең дәрәҗәле кардәшләренә кушылдылар, Аллаһы хезмәтчесе Муса аша бирелгән Канун буенча эш итәргә һәм Хуҗабыз Раббының барлык боерыкларын, карарларын вә кагыйдәләрен тайпылышсыз үтәргә ант иттеләр:

30«Кызларыбызны чит халыкларга бирмәбез, угылларыбызга чит халыктан кызлар алмабыз+.

31Чит халыклар шимбә көнне сатарга мал яисә иген алып килсәләр, изге дип саналган ул көнне без алардан әйбер сатып алмабыз. Һәр җиденче елда җирне эшкәртмәбез һәм барлык бурычларны кичерербез+.

32-33Аллабыз йортының ихтыяҗлары – изге икмәк, даими китерелә торган икмәк бүләге вә тулаем яндыру корбаны, шимбә көннәрендә, Яңа ай һәм башка бәйрәмнәрдә китерелә торган корбан-бүләкләр, изге дип саналган корбан-бүләкләр, Исраил халкын пакьләүче гөнаһ йолу корбаны, Аллабыз йортының башка ихтыяҗлары өчен ел да бер шәкыл көмешнең өчтән бер өлешен биреп барырга йөкләмә алабыз++.

34Без – руханилар, левиләр вә башкалар – жирәбә салып кемнең кайчан Аллабыз йортына утын китерергә тиешлеген ачыкладык: Канунда язылганча, Раббы Аллабыз мәзбәхендә ут һәрдаим янып торсын өчен, һәрбер нәсел билгеле бер вакытта ел саен утын китерергә тиеш+.

35Җиребездән алынган беренче уңышны вә агачларыбыздан җыйган беренче җимешләрне ел саен Раббы йортына китерергә йөкләмә алабыз+. 36Аннары без, Канунда язылганча, беренче булып туган угылларыбызны вә эреле-ваклы терлекләребездән алынган беренче үрчемне Аллабыз йортында хезмәт күрсәтүче руханиларга китерербез+.

37Яңа уңыштан тарттырылган онны, агачлардан җыелган җимешнең, шәраб вә зәйтүн маеның иң яхшысын Аллабыз йортындагы келәтләргә, руханиларга китерербез. Уңышның уннан бер өлешен левиләргә бирербез, чөнки иген игелә торган барлык төбәкләрдә уңышның уннан берен алар җыярга тиеш+. 38Левиләр гошер[*] алган вакытта, Һарун нәселеннән бер рухани алар янында булырга, левиләр исә гошернең уннан бер өлешен Аллабыз йорты келәтләренә тапшырырга тиеш+. 39Чөнки Исраил угыллары да, левиләр дә гошерне – икмәкне, шәрабны вә зәйтүн маен – Аллаһы йортының изге савытлары һәм Аллаһы йортында хезмәт күрсәтүче руханиларның, капка сакчыларының, җырчыларның кирәк-яраклары сакланган келәтләргә илтергә тиеш.

Аллабыз йортын караусыз калдырмабыз!»+

11

Иерусалимдә һәм башка шәһәрләрдә яшәүче кешеләр

11^1•Халык башлыклары Иерусалимдә урнашты, ә бүтәннәр жирәбә салды: ун кешенең берсе изге шәһәр Иерусалимдә, калган тугызы исә башка шәһәрләрдә яшәргә тиеш булды+. 2Иерусалимдә яшәргә теләк белдергән бар кешегә халык үзенең хәер-фатихасын бирде.

3-4Шулай итеп, исраилиләрнең бер өлеше, руханилар, левиләр, Аллаһы йорты хезмәтчеләре вә Сөләйман колларының угыллары Яһүдә шәһәрләрендә, үз биләмәләрендә, ә Яһүдә вә Беньямин ыругларыннан кайберәүләр Иерусалимдә төпләнеп калды.

Иерусалимдә яшәгән өлкә башлыклары түбәндәгеләр:

Яһүдә ыругыннан: Атая (ул – Уззия углы, Уззия – Зәкәрия, Зәкәрия – Амария, Амария – Шефатия, Шефатия – Маһалалел, Маһалалел – Перес углы иде),++
5Магасея (ул – Барух углы, Барух – Хөл-Хөзе, Хөл-Хөзе – Хазая, Хазая – Адая, Адая – Йояриб, Йояриб – Зәкәрия, Зәкәрия – Шела углы иде)+. 6Перес нәселеннән Иерусалимдә яшәүче дүрт йөз алтмыш сигез кешенең һәммәсе гаярь сугышчы иде.

7Беньямин ыругыннан: Саллу (ул – Мешуллам, Мешуллам – Йогыд, Йогыд – Пәдая, Пәдая – Колая, Колая – Магасея, Магасея – Итиел, Итиел – Ишагыйя углы иде). 8Саллу туганнары Гәббәй вә Саллайны кертеп исәпләгәндә, алар тугыз йөз егерме сигез кеше иде. 9Зихри углы Йоил аларның башлыгы булды, ә Һассенуһа углы Яһүдә шәһәрдә икенче дәрәҗәдәге башлык иде.

10Руханилардан: Йояриб углы Едагыйя, Яхин, 11Аллаһы йорты өчен җаваплы Сераяһ (ул – Хилкыйя углы, Хилкыйя – Мешуллам, Мешуллам – Садыйк, Садыйк – Мәрают, Мәрают – Әхитүб углы иде)+. 12Аллаһы йортында хезмәт итүче туганнарын кертеп исәпләгәндә, алар сигез йөз егерме ике кеше иде. Шулай ук Адая (ул – Ерухам углы, Ерухам – Пелалия, Пелалия – Амси, Амси – Зәкәрия, Зәкәрия – Пашхур, Пашхур – Малкия углы иде). 13Ыруг башлыклары булган туганнарын кертеп исәпләгәндә, алар ике йөз кырык ике кеше иде. Шулай ук Амашсай (ул – Азарел углы, Азарел – Ахзай, Ахзай – Мәшиллемот, Мәшиллемот – Иммер углы иде). 14Гаярь сугышчылар булган туганнарын кертеп исәпләгәндә, алар йөз егерме сигез кеше иде. Аларның башлыгы Һаггедолим углы Зәбдиел булды.

15Левиләрдән: Шәмәгыйя (ул – Хашшуб углы, Хашшуб – Азрикам, Азрикам – Хәшәбия, Хәшәбия – Бунни углы иде), 16тышкы эшләр буенча Аллаһы йорты башлыклары Шаббетай вә Йозабад;+
17гыйбадәт кылганда, башлап шөкрана мәдхияләре башкаручы Маттания (ул – Михә углы, Михә – Зәбди, Зәбди – Асаф углы иде), аның ярдәмчесе Баквукыйя, шулай ук Абда (ул – Шаммуа углы, Шаммуа – Гәләл, Гәләл – Едутун углы иде)+. 18Изге шәһәрдә барлыгы ике йөз сиксән дүрт леви яшәде.

19Капка сакчыларыннан: Гаккуб, Талмун һәм аларның капка янында сакта торучы иптәшләре – барлыгы йөз җитмеш ике кеше+.

20Исраил халкының, руханиларның, левиләрнең калганнары Яһүдә шәһәрләрендә, һәркем үз биләмәсендә яшәде. 21Аллаһы йорты хезмәтчеләре Офел калкулыгында яшәде; Сиха белән Гишпа алар өчен җаваплы булды+.

22Иерусалимдә левиләрнең башлыгы итеп Уззи билгеләнде (ул – Бани углы, Бани – Хәшәбия, Хәшәбия – Маттания, Маттания – Михә углы иде). Әлеге Уззи Аллаһы йортында хезмәт итүче җырчылар нәселеннән – Асаф нәселеннән иде+. 23Җырчыларның көндәлек вазифалары патша фәрманы белән расланган иде. 24Яһүдә углы Зерах нәселеннән Мишезәбел углы Петахия халыкка кагылышлы һәртөрле эшләр буенча патша вәкиле булды+.

25Үзләренең авыл-кырларында яшәүчеләргә килгәндә, Яһүдә ыругы Кыръят-Арба, Дибон, Екабсиел шәһәрләрендә һәм алар тирәсендәге авылларда төпләнде. 26Алар шулай ук Ешуада, Моладада вә Бәйт-Пелетта, 27Хатсар-Шугалда, Беер-Шеба һәм аның тирәсендәге авылларда, 28Сыйкләгтә, Мекүн һәм аның тирәсендәге авылларда, 29Эн-Риммунда, Соргада, Ярмутта, 30Зануахта, Адуллам һәм аның тирәсендәге авылларда, Лахиш һәм аның тирәсендәге авылларда, Азыка һәм аның тирәсендәге авылларда гомер итте. Аларның ыругы Беер-Шеба шәһәреннән Һинном үзәнлегенә кадәр сузылган җирләрдә көн күрде.

31Беньямин ыругы Гебада, Микмәстә, Әйядә, Бәйт-Элдә һәм алар тирәсендәге авылларда, 32Анатотта, Нобта, Ананиядә, 33Хатсорда, Рамаһта, Гиттаимдә, 34Хадидтә, Сәбогыймда, Нәбаллатта, 35Лодта, Һонода, Осталар үзәнендә көн күрде.

36Леви ыругына караган нәселләрнең кайберләре – Яһүдә җиренә, кайберләре исә Беньямин җиренә килеп төпләнде.

12

Руханилар һәм левиләр

12^1Шеһалтиел углы Зеруббабел һәм Ешуа белән бергә әсирлектән кайткан руханилар вә левиләр түбәндәгеләр.

Руханилар: Сераяһ, Иремия, Эзра,+
2Амария, Мәллүк, Хаттуш, 3Шекания, Рәхум, Меремот, 4Идду, Гиннетон, Абия, 5Миямин, Магадия, Билгәй, 6Шәмәгыйя, Йояриб, Едагыйя, 7Саллу, Амук, Хилкыйя, Едагыйя. Болар – Ешуа чорында яшәгән руханиларның башлыклары һәм аларның хезмәттәшләре.

8Левиләр: Ешуа, Биннуй, Кадмиел, Шәрәбия, Яһүдә һәм хезмәттәшләре белән шөкрана мәдхияләре башкару өчен җаваплы Маттания,+
9шулай ук алар белән чиратлашып җырлаучы Баквукыйя, Унни һәм аларның хезмәттәшләре. 10Ешуа – Йоякыймның, Йоякыйм – Эльяшибнең, Эльяшиб – Йояданың,+
11Йояда – Йонатанның, Йонатан Яддуганың атасы иде.

12Йоякыйм заманында руханиларның нәселбашлары түбәндәгеләр иде: Сераяһ нәселендә – Мерая, Иремия нәселендә – Ханания, 13Эзра нәселендә – Мешуллам, Амария нәселендә – Еһоханан, 14Малухи нәселендә – Йонатан, Шекания нәселендә – Йосыф, 15Харим нәселендә – Әднә, Мәрают нәселендә – Хелкай, 16Идду нәселендә – Зәкәрия, Гиннетон нәселендә – Мешуллам,+
17Абия нәселендә – Зихри, Миньямин нәселендә бер ыругбашы, Магадия нәселендә – Пилтай, 18Билгәй нәселендә – Шаммуа, Шәмәгыйя нәселендә – Йонатан, 19Йояриб нәселендә – Маттынай, Едагыйя нәселендә – Уззи, 20Саллай нәселендә – Каллай, Амук нәселендә – Гыйбер, 21Хилкыйя нәселендә – Хәшәбия, Едагыйя нәселендә – Нетанел.

22Левиләрнең нәселбашлары – Эльяшиб, Йояда, Йоханан вә Яддуга заманында, ә руханилар Фарсы патшасы Дәрәвеш заманында исемлеккә теркәлгәннәр+. 23Леви ыругындагы нәселбашларының исемнәре Эльяшиб углы Йоханан яшәгән көннәргә кадәр теркәлеп барылган. 24Левиләрнең башлыклары: Хәшәбия, Шәрәбия, Кадмиел углы Ешуа һәм аларның хезмәттәшләре. Аллаһы кешесе Давыт фәрманы буенча, җырчылар, ике төркемгә бүленеп, чиратлашып Аллаһыга мактау яудырырга һәм шөкер кылырга тиеш иде+. 25Маттания, Баквукыйя, Убадия, Мешуллам, Талмун вә Гаккуб капка янындагы келәтләр өчен җаваплы булды+. 26Бу адәмнәр үз вазифаларын Йосадактан туган Ешуа углы Йоякыйм, шулай ук өлкә башлыгы Нәхәмия һәм кәтип рухани Эзра заманында башкардылар+.

Диварны Аллаһыга багышлау

27Иерусалим диварын Аллаһыга багышлау йоласында катнашыр өчен, яшәгән төбәкләреннән барлык левиләр чакырылды. Шатлыклы тантанада алар, җиз тәлинкәләрдә, лираларда вә гөсләләрдә уйнап, шөкрана мәдхияләре башкарырга тиеш иде+. 28Җырчылар шулай ук Иерусалимнең әйләнә-тирәсеннән, нетофалылар яшәгән авыллардан, 29Бәйт-Гилгәл, Геба вә Азмавет кырларыннан килде (алар үзләренә йортларны Иерусалим тирәсендә салды). 30Руханилар белән левиләр, йола кушканча пакьләнгәннән соң, халыкны, капкаларны вә диварны да пакьләделәр+.

31Шунда мин, Яһүдәнең нәсел башлыкларын дивар янына китереп, Раббыга рәхмәтләр яудырыр өчен, җырчыларны ике төркемгә бүлдем. Төркемнең берсе дивар буйлап уң якка, Тирес капкасына таба атлады+. 32Аның артыннан Һошагыйя вә Яһүдәдәге нәсел башлыкларының бер яртысы, 33Азария, Эзра, Мешуллам, 34Яһүдә, Беньямин, Шәмәгыйя, Иремия, 35быргыда уйнаучы берничә яшь рухани, Зәкәрия (Зәкәрия – Йонатан углы, Йонатан – Шәмәгыйя, Шәмәгыйя – Маттания, Маттания – Микәя, Микәя – Зәкүр, Зәкүр – Асаф углы иде)+
36һәм аның хезмәттәшләре Шәмәгыйя, Азарел, Милалай, Гилалай, Магай, Нетанел, Яһүдә, Ханани барды. Аларның кулында Аллаһы кешесе Давытның уен кораллары иде. Иң алдан кәтип Эзра атлады+. 37Чишмә капкасына җиткәч, алар Давыт шәһәренең баскычлары буйлап туп-туры югарыга, диварга күтәрелделәр һәм Давыт йорты яныннан ары таба, көнчыгыш тарафтагы Су капкасына юнәлделәр+.

38Җырчыларның икенче төркеме дивар буйлап сул якка китте. Аның артыннан халыкның яртысы белән мин үзем киттем. Мич манарасыннан Киң диварга кадәр атладык,+
39Эфраим капкасы, Иске капка, Балык капкасы, Хананел манарасы, Меа манарасы, Сарык капкасы яныннан үтеп, Сакчылар капкасы турысында туктадык+. 40Аннары җырчыларның ике төркеме дә, Аллаһы йортына җитеп, тезелеп басты. Мин анда нәсел башлыкларының бер яртысы, 41быргы кычкырткан руханилар Эльякыйм, Магасея, Миньямин, Микәя, Элиогынай, Зәкәрия, Ханания, 42шулай ук Магасея, Шәмәгыйя, Элгазар, Уззи, Еһоханан, Малкия, Элам вә Эзер белән бергә басып тордым. Израхия җитәкчелегендәге җырчылар кычкырып-кычкырып җырлады. 43Ул көнне зур корбаннар китерделәр һәм күңел ачтылар, чөнки Аллаһы аларга бөек шатлык бүләк итте. Хатыннар вә бала-чага рәхәтләнеп күңел ачты. Иерусалимдәге шатлык авазлары әллә кайларга кадәр ишетелеп торды.

Аллаһы йорты хезмәтчеләренә ярдәм итү

44Аллаһы йортына китерелгән бүләкләр, беренче җимешләр һәм уңышның уннан бер өлеше саклана торган келәтләр өчен ул көнне җаваплы кешеләр билгеләнде. Канунда әйтелгәнчә, әлеге кешеләр, руханилар вә левиләргә тәгаенләнгән өлешне шәһәр янындагы кырлардан җыеп алып, шул келәтләргә тупларга тиеш булдылар, чөнки рухани вә левиләрнең Аллаһыга хезмәт итүен күреп тору яһүдиләргә рәхәт иде. 45Алар үзләренең Аллаларына хезмәт иттеләр һәм пакьләндерү йоласын башкардылар. Давыт һәм аның углы Сөләйман кушканча, җырчылар вә капка сакчылары да үз хезмәтен башкарды. 46Чөнки бик күптәннән, Давыт һәм Асаф заманыннан ук, җырчыларның җитәкчеләре, шулай ук Аллаһыга мактаулар яудыра һәм шөкрана кыла торган җырлар билгеләп куелган иде+. 47Зеруббабел вә Нәхәмия заманында барлык исраилиләр җырчыларга вә капка сакчыларына көндәлек өлешләрен биреп бардылар; алар шулай ук левиләргә дә тиешле өлешне бирделәр, ә левиләр үз чиратында Һарун токымына өлеш чыгардылар+.

13

Барлык чит нәрсәдән арыну

13^1Ул көнне халыкка Муса китабын кычкырып укыдылар. Анда болай дип язылган урынны таптылар: «Аммониләр вә мәабиләрдән берәү дә беркайчан Аллаһы халкы исәбенә керергә тиеш түгел,+
2чөнки алар Исраил угылларын икмәк вә су белән каршы алмадылар; киресенчә, исраилиләрне каргар өчен, Билгамны ялладылар, ләкин безнең Аллабыз каргышны фатихага әверелдерде»+. 3Канун сүзләрен ишеткәч, халык исраилиләр арасыннан барча чит кавемнәрне куып җибәрде+.

4Моңарчы Аллабыз йортының келәтләре өчен рухани Эльяшиб җаваплы иде. Ул, Тобияне туганыдай якын күреп,+
5әүвәле икмәк бүләкләре, хуш исле сумала-майлар, савыт-саба, шулай ук левиләргә, җырчыларга, капка сакчыларына Канун нигезендә билгеләнгән икмәкнең, шәрабның вә зәйтүн маеның уннан бер өлеше һәм руханиларга тәгаенләнгән бүләкләр сакланган зур бүлмәне аңа бирде. 6Бу эшләр кылынганда, мин Иерусалимдә түгел идем: Бабил патшасы Артахшаста хакимлегенең утыз икенче елында патша янына киткән идем. Күпмедер вакыттан соң мин патшаның рөхсәте белән+
7кабат Иерусалимгә әйләнеп кайттым һәм Эльяшибнең, Тобиягә ярарга тырышып, Аллаһы йортының ишегалдында аңа бүлмә бирүен – яман эш кылуын белдем. 8Минем бик нык ачуым чыкты, һәм мин Тобиянең бар әйберсен бүлмәдән чыгарып аттым. 9Шуннан соң мин бүлмәләрне чистартырга куштым һәм Аллаһы йорты савытларын, икмәк бүләкләрен вә хуш исле сумала-майларны урынына кертеп куйдым+.

10Шуның өстенә, мин левиләргә тәгаенләнгән өлешнең аларга бирелмәвен, левиләр вә җырчыларның, Раббы йортындагы хезмәтләрен башкармыйча, үз кырларына китеп баруын белдем+. 11Шул уңайдан мин, түрәләргә шелтә белдереп: «Ни сәбәпле Аллаһы йорты караусыз калган?!» – дидем. Левиләрне һәм җырчыларны җыеп алып, һәрберсен үз вазифасын башкарырга куйдым+. 12Шуннан соң барлык яһүдиләр икмәк, шәраб вә зәйтүн маеның уннан бер өлешен янә келәтләргә китерделәр+. 13Келәтләрнең башлыгы итеп мин рухани Шелемияне, кәтип Садыйкны, левиләрдән Пәдаяны билгеләдем, алар янына Маттаниядән туган Зәкүр углы Хананны куйдым, чөнки алар ышанычлы кешеләр булып исәпләнә иде. Алар хезмәттәшләренә тәгаенләнгән өлешне таратырга тиеш булдылар.

14Йа Аллам, бу гамәлләремне онытмасаң иде! Синең йортың өчен һәм шунда гыйбадәтләр кылынсын өчен башкарган игелекле эшләремне исеңдә тотсаң иде!+

15Шул вакытларда мин кайберәүләрнең шимбә көнне йөзем изүләрен, ишәкләргә төяп, ашлык, шәраб, йөзем, инҗир вә башка төрле йөк ташуларын, аларны Иерусалимгә илтүләрен күзәттем. Шул көнне ашамлык әйберләре сатуларын күреп, мин аларны бик нык орыштым+. 16Тумышлары белән Сурдан булган кешеләр, Иерусалимдә яшәп, шимбә көнне балык вә һәртөрле башка әйбер китерә һәм яһүдиләргә сата иделәр. 17Шул сәбәпле мин Яһүдәнең дәрәҗәле кешеләренә шелтә белдердем: «Ни өчен, шундый яманлык кылып, шимбә көнне мәсхәрәлисез?! 18Сезнең аталарыгыз да шулай эшләгән иде, Аллабыз шуның өчен безгә вә шәһәребезгә бәла-казалар җибәрде. Ә сез, шимбә көнне мәсхәрә кылып, Аллаһының Исраилгә булган ачуын арттырасыз», – дидем. 19Шуннан соң мин шимбә көн алдыннан, кичке эңгер төшә башлауга, Иерусалим капкаларын бикләп куярга да шимбә көн үтмичә аларны ачмаска боердым. Шимбә көнне һичнинди йөк үтеп кермәсен өчен, капка янына үземнең хезмәтчеләремне куйдым. 20Сәүдәгәрләр вә һәртөрле сатучылар бер-ике мәртәбә Иерусалим читендә төн үткәрделәр. 21Ләкин мин аларны бик нык орышып әйттем: «Ни өчен сез дивар буенда төн үткәрәсез?! Тагын шулай эшли калсагыз, сезгә каршы мин көч кулланачакмын», – дидем. Шуннан соң алар шимбә көннәрендә килми башладылар. 22Аннары мин, шимбә көннең изгелеген саклар өчен, левиләргә, пакьләнеп, капка янына сакка басарга куштым.

Йа Аллам, шушы эшемне дә исеңнән чыгарма һәм, чиксез мәрхәмәтеңне күрсәтеп, миңа миһербанлы бул!+

23Шул көннәрдә мин яһүдиләрнең Ашдод, Аммон вә Мәаб хатыннарына өйләнгән булуын ачыкладым+. 24Шунлыктан аларның балаларының яртысы Ашдод яисә башка халыклар телендә сөйләшә, ә яһүдчә белми иде. 25Моның өчен мин аларны бик нык ачуландым, каргадым, кайберләрен кыйнадым, чәчләрен йолкыдым. Мин аларны Аллаһы белән ант иттердем, әйттем: «Кызларыгызны аларның угылларына хатынлыкка бирмәгез, үзегезгә вә угылларыгызга аларның кызларын алмагыз+. 26Исраил патшасы Сөләйман чит хатыннар аркасында гөнаһ эшләде түгелме?! Халыклар арасында Сөләйманга охшаш патша юк иде. Ул Үз Алласының сөеклесе иде, Аллаһы аны бөтен Исраилгә патша итеп куйды, ләкин чит халыктан булган хатыннар хәтта аны да гөнаһ юлына этәрде+. 27Менә хәзер без сезнең дә шундый зур явызлыкка батуыгызны күрәбез. Чит халыклардан хатыннар алып, сез Аллабызга хыянәт итәсез!»+

28Баш рухани Эльяшибтән туган Йояда угылларыннан берсе хорунлы Санбаллатның кияве иде. Мин аны үз янымнан кудым+.

29Йа Аллам, аларны исеңдә тот, чөнки алар руханилыкка, руханилар вә левиләр белән Син төзегән килешүгә тап төшерделәр+.

30Шулай эшләп, мин халыкны пакьләдем – чит кавемнәр тәэсиреннән арындырдым. Руханилар белән левиләрнең һәммәсенә мин аерым вазифа йөкләдем. 31Мин шулай ук билгеләнгән вакытта утын китерүне һәм беренче уңышны җыеп кайтаруны тиешенчә оештырдым.

Йа Аллам, мине онытмыйча игелекләреңне кылсаң иде!+

* 3:1 Меа – яһүдчә «бер йөз» мәгънәсендә.

* 3:13 Терсәк – 45 см.

* 4:23 …уң кулыбыздан коралны төшермәдек. – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: һәркемдә корал вә су булды.

* 5:3 Рәһен – закладка калдырылган әйбер.

* 5:11 Риба – биреп торган әйбер яки акчадан алынган процент.

* 5:13 Яһүдиләрнең өс киемендә төрле вак-төяк әйберләр саклана торган, билбау белән бәйләнгән бер урын булган. Нәхәмия шуны селкегән.

* 5:15 Шәкыл – 10 гр.

* 6:12-13 Аллаһы йортына кереп, Нәхәмия Канунга сыймаган эш кылыр иде, чөнки ул рухани түгел иде.

* 7:70 Дарик – 10 гр.

* 7:71 Мина – 500 гр.

* 8:15 Мәрсид – мирт.

* 9:5 Әзәл – башы булмаган үткән заман; мәңгелек.

* 9:20 Манна – карагыз: «Чыгыш», 16:13.

* 10:38 Гошер – керемнең уннан бер өлеше, Аллаһыга багышлана торган җыем.

+ 1:1 Нәхәмия 10:1, Нәхәмия 2:1, Зәкәрия 7:1, Эстер 1:2, Даниил 8:2

+ 1:2 Нәхәмия 7:2

+ 1:3 Нәхәмия 2:17, Зәбур 43:14, Зәбур 78:4, IV Патшалар 25:9-10

+ 1:5 Нәхәмия 9:32, Даниил 9:4

+ 1:6 II Елъязма 6:40, Зәбур 129:2, Эзра 10:1, Даниил 9:18, Даниил 9:20

+ 1:7 Канун 28:15, Даниил 9:5
+ 1:8 Левиләр 26:33, Канун 28:64
+ 1:9 Левиләр 26:40-42, Канун 30:1-4
+ 1:10 Канун 9:29
+ 1:11 Яратылыш 40:5

+ 2:1 Эстер 3:7, Эзра 4:7, Эзра 7:1, Нәхәмия 1:1

+ 2:2 Гыйбрәтле сүзләр 15:13

+ 2:3 III Патшалар 1:31, Хәггәй 1:4, IV Патшалар 25:9-10

+ 2:7 Эзра 8:36

+ 2:8 Эзра 7:6

+ 2:10 Нәхәмия 2:19, Нәхәмия 4:1, Нәхәмия 6:1, Нәхәмия 13:28, Нәхәмия 13:4, Эстер 10:3

+ 2:11 Эзра 8:32

+ 2:13 II Елъязма 26:9, Нәхәмия 3:13, Нәхәмия 3:13, Нәхәмия 3:14

+ 2:14 Нәхәмия 3:15, Нәхәмия 12:37, IV Патшалар 20:20

+ 2:15 II Елъязма 26:9, Нәхәмия 3:13

+ 2:17 IV Патшалар 25:9-10, Нәхәмия 1:3, Зәбур 43:14, Зәбур 78:4

+ 2:19 Нәхәмия 2:10, Нәхәмия 6:6

+ 3:1 Эзра 10:6, Нәхәмия 3:30, Нәхәмия 12:39, Яхъя 5:2, Иремия 31:38, Зәкәрия 14:10

+ 3:2 Эзра 2:34

+ 3:3 Нәхәмия 12:39, II Елъязма 33:14, Сефания 1:10, Эзра 2:35

+ 3:4 Эзра 8:33

+ 3:5 II Патшалар 14:2, II Елъязма 11:6, Амос 1:1

+ 3:8 Нәхәмия 12:38

+ 3:11 Нәхәмия 12:38

+ 3:13 II Елъязма 26:9, Нәхәмия 2:13, Нәхәмия 2:15, Нәхәмия 2:13

+ 3:14 Иремия 6:1

+ 3:15 Нәхәмия 2:14, Нәхәмия 12:37, IV Патшалар 25:4, Иремия 52:7, Нәхәмия 12:37

+ 3:16 III Патшалар 2:10, Рәсүлләр 2:29
+ 3:20 Эзра 10:6, Нәхәмия 3:1
+ 3:21 Нәхәмия 3:4
+ 3:25 Иремия 32:2

+ 3:26 Нәхәмия 8:1, Нәхәмия 8:3, Нәхәмия 8:16, Нәхәмия 12:37

+ 3:27 Нәхәмия 3:5
+ 3:28 II Елъязма 23:15
+ 3:29 I Елъязма 3:22
+ 3:30 Нәхәмия 3:4
+ 3:32 Нәхәмия 3:1, Нәхәмия 12:39, Яхъя 5:2

+ 4:1 Нәхәмия 2:10, Нәхәмия 2:19, Нәхәмия 6:1, Нәхәмия 13:28

+ 4:2 IV Патшалар 17:24

+ 4:3 Нәхәмия 2:10, Нәхәмия 2:19, Нәхәмия 13:4

+ 4:4 Зәбур 122:3, Зәбур 78:12
+ 4:5 Зәбур 68:28, Иремия 18:23
+ 4:8 Зәбур 82:3-5
+ 4:14 Канун 1:29, Канун 7:21, Канун 10:17
+ 4:20 Чыгыш 14:14

+ 5:1 Левиләр 25:35, Левиләр 25:37, Канун 15:7

+ 5:5 Левиләр 25:39-41, IV Патшалар 4:1, Маттай 18:25

+ 5:7 Чыгыш 22:25, Левиләр 25:36
+ 5:8 Левиләр 25:48-49
+ 5:9 Нәхәмия 4:4, Левиләр 25:36
+ 5:12 Эзра 10:5
+ 5:13 Рәсүлләр 18:6
+ 5:14 Нәхәмия 2:1, Нәхәмия 13:6

+ 5:19 Нәхәмия 13:14, Нәхәмия 13:22, Нәхәмия 13:31

+ 6:1 Нәхәмия 2:10, Нәхәмия 2:19, Нәхәмия 4:1, Нәхәмия 13:28

+ 6:2 I Елъязма 8:12
+ 6:6 Нәхәмия 2:19
+ 6:14 Нәхәмия 13:29
+ 6:18 Нәхәмия 3:4, Нәхәмия 3:30
+ 7:2 Нәхәмия 1:2
+ 7:3 Зәбур 147:3
• 7:4 Эзра 2

+ 7:6 IV Патшалар 24:14-16, IV Патшалар 25:11, II Елъязма 36:23

+ 7:7 Эзра 3:2, Нәхәмия 12:1
+ 7:8 Эзра 8:3, Эзра 10:25
+ 7:36 Нәхәмия 3:2
+ 7:38 Нәхәмия 3:3
+ 7:39 I Елъязма 24:7
+ 7:40 Эзра 10:20
+ 7:41 I Елъязма 9:12, Эзра 10:22
+ 7:42 Эзра 10:21
+ 7:44 Эзра 10:24, I Елъязма 6:41
+ 7:45 I Елъязма 9:17
+ 7:46 I Елъязма 9:2, Нәхәмия 11:3
+ 7:57 Нәхәмия 11:3
+ 7:63 II Патшалар 17:27, II Патшалар 19:31
+ 7:65 Левиләр 22:2

+ 8:1 Нәхәмия 3:26, Нәхәмия 12:37, Эзра 3:1, Эзра 7:6

+ 8:3 Канун 31:11
+ 8:6 Зәбур 133:2, Кайгы җыры 3:41
+ 8:12 Эстер 9:19, Эстер 9:22
+ 8:14 Левиләр 23:33-43, Канун 16:13-15

+ 8:16 Нәхәмия 3:26, IV Патшалар 14:13, Нәхәмия 12:39

+ 8:18 Канун 31:11, Левиләр 23:36, Саннар 29:35

+ 9:1 Нәхәмия 8:2, Ешуа 7:6, I Патшалар 4:12

+ 9:2 Эзра 6:21, Нәхәмия 10:28, Нәхәмия 13:3, Левиләр 26:40, III Патшалар 8:47, II Елъязма 6:37, Даниил 9:4

+ 9:6 IV Патшалар 19:15, Канун 10:14

+ 9:7 Яратылыш 11:31, Яратылыш 17:5

+ 9:8 Яратылыш 15:6, Яратылыш 15:18, Ешуа 21:45, Ешуа 23:14, III Патшалар 8:56

+ 9:9 Чыгыш 3:7, Чыгыш 14:10
+ 9:10 Чыгыш 7
+ 9:11 Чыгыш 14:21-29
+ 9:12 Чыгыш 13:21
+ 9:13 Чыгыш 19:18-20, Чыгыш 20:1-17
+ 9:14 Чыгыш 16:23, Чыгыш 20:8-11

+ 9:15 Чыгыш 16:4, Чыгыш 16:15, Чыгыш 17:1-7, Канун 1:8

+ 9:17 Саннар 14:1-4, Чыгыш 34:6
+ 9:18 Чыгыш 32:4
+ 9:19 Зәбур 105:45, Саннар 9:17-23
+ 9:20 Саннар 11:17, Канун 8:3, Саннар 20:11
+ 9:21 Чыгыш 16:35, Канун 8:4, Канун 29:5
+ 9:22 Саннар 21:21-35

+ 9:23 Яратылыш 15:5, Яратылыш 22:17, Канун 10:22

+ 9:24 Ешуа 11:23, Зәбур 43:3-4

+ 9:25 Канун 6:10-11, Канун 32:15

+ 9:26 Хөкемчеләр 2:11-12, Зәбур 49:17, III Патшалар 18:4, II Елъязма 24:21, Иремия 2:30, Маттай 23:37, Рәсүлләр 7:52

+ 9:27 Хөкемчеләр 2:14, Зәбур 105:45, Хөкемчеләр 2:16, Хөкемчеләр 3:9, IV Патшалар 13:5

+ 9:28 Хөкемчеләр 3:12, Хөкемчеләр 4:1, Хөкемчеләр 6:1, Зәбур 105:43

+ 9:29 Левиләр 18:5
+ 9:30 IV Патшалар 17:13
+ 9:31 Зәбур 105:45, Чыгыш 34:6

+ 9:32 Нәхәмия 1:5, Даниил 9:4, IV Патшалар 17:3-4

+ 9:33 Эзра 9:15, Даниил 9:14
+ 9:34 Даниил 9:6
+ 9:35 Канун 28:47
+ 9:36 Эзра 9:9
+ 9:37 Канун 28:33, Канун 28:51
+ 9:38 Эзра 10:3

+ 10:1 Нәхәмия 12:2-21, Нәхәмия 1:1, Нәхәмия 8:9

+ 10:4 Эзра 8:2
+ 10:9 Эзра 3:9, Эзра 2:40
+ 10:14 Эзра 2:3-35
+ 10:28 Эзра 6:21, Нәхәмия 9:2, Нәхәмия 13:3
+ 10:30 Чыгыш 34:16, Канун 7:3

+ 10:31 Чыгыш 23:10-11, Левиләр 25:2-7, Канун 15:1

+ 10:32 Чыгыш 30:12-13
+ 10:33 Чыгыш 25:30, Левиләр 24:5-9
+ 10:34 Нәхәмия 13:31, Левиләр 6:12
+ 10:35 Чыгыш 23:19, Чыгыш 34:26, Канун 26:2
+ 10:36 Чыгыш 13:2

+ 10:37 I Елъязма 9:26, II Елъязма 31:11, Канун 18:4, Саннар 18:21

+ 10:38 Саннар 18:26

+ 10:39 II Елъязма 31:11, I Елъязма 9:33, Нәхәмия 13:11

• 11:1 I Елъязма 9:1-22

+ 11:1 Ишагыйя 48:2, Даниил 9:24, Маттай 4:5, Маттай 27:53, I Елъязма 24:31, I Елъязма 25:8, I Елъязма 26:13

+ 11:3 Эзра 2:43, Нәхәмия 7:46, Эзра 2:55, Нәхәмия 7:57

+ 11:4 Яратылыш 38:29

+ 11:5 Яратылыш 38:5, Саннар 26:20, I Елъязма 4:21

+ 11:11 I Елъязма 6:12-13, I Елъязма 9:11

+ 11:16 Эзра 10:15, Эзра 8:33, I Елъязма 26:29

+ 11:17 I Елъязма 6:39, Нәхәмия 12:8, I Елъязма 16:41-42

+ 11:19 Эзра 2:42, Нәхәмия 7:45
+ 11:21 II Елъязма 27:3, Нәхәмия 3:26
+ 11:22 I Елъязма 6:39
+ 11:24 Саннар 26:13, Саннар 26:19

+ 12:1 I Елъязма 3:19, Эзра 3:2, Хәггәй 1:1, Хәггәй 2:20-23, Зәкәрия 4:6-10, Нәхәмия 10:2-8

+ 12:8 Нәхәмия 11:17
+ 12:10 Эзра 3:2, Зәкәрия 3:1
+ 12:16 Зәкәрия 1:1
+ 12:22 Эзра 10:6

+ 12:24 Эзра 8:19, Эзра 8:18, Эзра 2:40, I Елъязма 25:1

+ 12:25 I Елъязма 26:15
+ 12:26 Нәхәмия 12:10
+ 12:27 I Елъязма 15:16
+ 12:30 Нәхәмия 13:22
+ 12:31 Нәхәмия 2:13, Нәхәмия 3:13
+ 12:35 I Елъязма 6:39
+ 12:36 I Елъязма 23:5, II Елъязма 29:26

+ 12:37 Нәхәмия 2:14, Нәхәмия 3:15, Нәхәмия 3:26, Нәхәмия 8:1, Нәхәмия 8:3, Нәхәмия 8:16

+ 12:38 Нәхәмия 3:11, Нәхәмия 3:8

+ 12:39 Нәхәмия 8:16, Нәхәмия 3:3, II Елъязма 33:14, Сефания 1:10, Нәхәмия 3:1, Нәхәмия 3:1, Яхъя 5:2, Нәхәмия 3:25

+ 12:46 I Елъязма 25:1, I Елъязма 26:12
+ 12:47 Саннар 18:21-28
+ 13:1 Нәхәмия 8:3, Канун 23:3-4
+ 13:2 Саннар 22:5-6, Канун 23:3-6
+ 13:3 Эзра 6:21, Нәхәмия 9:2, Нәхәмия 10:28

+ 13:4 Нәхәмия 12:44, Нәхәмия 2:10, Нәхәмия 2:19, Саннар 18:21, Саннар 18:24

+ 13:6 Нәхәмия 5:14
+ 13:9 II Елъязма 29:15-16
+ 13:10 Канун 12:19
+ 13:11 Нәхәмия 10:39
+ 13:12 II Елъязма 31:5

+ 13:14 Нәхәмия 5:19, Нәхәмия 13:22, Нәхәмия 13:31

+ 13:15 Чыгыш 20:8-10, Иремия 17:21

+ 13:22 Нәхәмия 12:30, Нәхәмия 5:19, Нәхәмия 13:14, Нәхәмия 13:31

+ 13:23 Эзра 9:2, Эзра 10:5, Малахи 2:11
+ 13:25 Чыгыш 34:15-16, Канун 7:3-4
+ 13:26 Канун 17:17, III Патшалар 11:2-4
+ 13:27 Эзра 10:2

+ 13:28 Нәхәмия 2:10, Нәхәмия 4:1, Нәхәмия 6:1

+ 13:29 Нәхәмия 6:14

+ 13:31 Нәхәмия 10:34, Нәхәмия 5:19, Нәхәмия 13:14, Нәхәмия 13:22

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/TTR/TTR/Изге-Язма__Tran.azw3

Сүзлек

Сүзлек

1. А
2. Ә
3. Б
4. В
5. Г
6. Д
7. Җ
8. З
9. И
10. Й
11. К
12. Л
13. М
14. О
15. Ө
16. П
17. Р
18. С
19. Т
20. У
21. Ү
22. Ф
23. Х
24. Һ
25. Ч
26. Ш
27. Э
28. Ю
29. Я

Шартлы кыскартмалар:

к. – карагыз
гр. – грек телендә
рус. – рус телендә
яһ. – яһүд телендә
б. э. к. – безнең эрага кадәр
б. э. – безнең эраның

Адәм Углы

Арамей телендә бу сүз тезмәсе «кеше» дигәнне аңлата һәм беренче тапкыр «Даниил», 7:13-14 тә очрый. Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсих Үзен Адәм Углы дип атый. («Марк», 8:31; «Рәсүлләр», 7:55-56.)

Аклау

Инҗилдәге мәгънәсе: Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе аша Аллаһы Тәгалә кешеләрнең гөнаһларын кичерә, аларны гаепсез һәм Үзе алдында хак дип саный. Гайсә Мәсихкә иман китергән кешене генә Аллаһы аклый. («Римлыларга хат», 1:17; 3:28.)

К. Тәкъвалык, Хаклык.

Аллаһы (яһ. Эл, Элоһим)

Бердәнбер, кодрәтле, күк белән җирне бар кылучы, һәрбер җан иясен хөкемгә тартучы, Үзенә буйсынмаучыларны түбәнсетүче, тугрыларга мәрхәмәт күрсәтүче, Гайсә Мәсихкә иман китерүчеләргә мәңгелек тормыш бүләк итүче Зат.

Аллаһы Бәрәне

Тәүратта телгә алынган Муса кануны нигезендә, Исраилнең һәр кешесе Котылу бәйрәмендә Аллаһыга корбан итеп бәрән китерергә тиеш булган. Шушы гамәлләре белән алар Аллаһы ярдәмендә Мисыр коллыгыннан котылуларын билгеләгәннәр. «Аллаһы Бәрәне» – Гайсә Мәсихнең Инҗилдәге исемнәренең берсе. Бу исем Гайсә Мәсихнең кешеләр кылган гөнаһ өчен Аллаһы тарафыннан корбан ителүен аңлата. («Яхъя», 1:29; «I Көринтлеләргә хат», 5:7; «Ачылыш», 5.)

К. Котылу бәйрәме.

Аллаһы сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Аллаһыга таба борылу

Кылган гөнаһлар өчен тәүбә итеп, гөнаһлы тормышны калдырып, Аллаһы юлына басу.

К. Тәүбә итү.

Аллаһы йорты

Аллаһы хөрмәтенә корбан китерү һәм Аңа гыйбадәт кылу өчен Иерусалимдә төзелгән бина. Исраилиләр ышанганча, бу бина Аллаһының торагы булган, шуңа күрә аны Аллаһы йорты дип атаганнар. Аллаһы йортында ике бүлмә – Изге һәм Иң изге бүлмә булган. Иң изге бүлмәгә елга бер тапкыр, махсус гыйбадәт кылу өчен, баш рухани гына керә алган. Бүлмәләрне зур пәрдә аерып торган. Гайсә Мәсих алдан әйткәнчә («Лүк», 21:5-6), б. э. беренче гасырында Аллаһы йорты римлылар тарафыннан җимерелгән.

Аллаһы Патшалыгы

Инҗилдә әлеге төшенчә Аллаһының хакимлеген аңлата. Гайсә Мәсих Аллаһы Патшалыгы турында Үзенең вәгазьләрендә сөйли («Марк», 1:15; «Лүк», 17:20-21). Ул кылган могҗизалар әлеге Патшалыкның якынлашып килүен ачык чагылдыра. Бу Патшалыкның рухи асылы Гайсә Мәсихкә иман итү аша ачыла. Җирдә Аллаһы Патшалыгы Гайсә Мәсих икенче тапкыр килгәннән соң урнашачак.

Аллаһының изге кешесе

К. Изге.

Арам

Исраил патшалыгыннан көньякта, Фойникә иленнән көнчыгышта урнашкан дәүләт, ил. Иң зур шәһәрләренең берсе Дәмәшкъ булган. Арамиләр еш кына исраилиләргә каршы сугыш алып барганнар. Безнең эрага берничә гасыр кала греклар бу илне Сүрия дип атый башлый, һәм бу исем бүгенге көндә дә саклана.

Арамей теле

Борынгы яһүд һәм гарәп телләренә кардәш тел. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр, нигездә, арамей телендә сөйләшкәннәр.

Ата (Аллаһыга карата)

Гайсә Мәсих Аллаһыны «Атам» дип атый («Марк», 14:36), шуның белән ата һәм бала арасында нинди мөнәсәбәтләр булса, Аллаһы белән Үзе арасында нәкъ шундый мөнәсәбәтнең барлыгын күрсәтә. Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше дә Аллаһы белән әнә шундый мөнәсәбәткә керә һәм шуңа күрә Аллаһыны «Атам» дип атый ала.

Аширә

Диңгез алиһәсе, күк патшабикәсе; Фойникә һәм Арам халыклары аны «анабыз алиһә», «илаһлар анасы» дип атаган. Тәүраттан билгеле булганча, Исраил халкы, әледән-әле Аширәгә табынып, Аллаһыга хыянәт итә торган булган.

Ашторет

Мәҗүсиләрнең мәхәббәт, уңдырышлылык һәм сугыш алиһәсе; фойникәлеләр, арамиләр, пелештиләр һәм кайбер башка халыклар табынган «Җир патшабикәсе», илаһ Багалның хатыны.

Ашшур

Хәзерге Гыйракның төньяк өлешендә ике мең ел дәвамында, б. э. к. 621 нче елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Башкаласы Ниневә булган. Б. э. к. 722 нче елда ашшурлылар Төньяк, ягъни Исраил патшалыгын яулап алып бик күп исраилиләрне әсир итеп үз илләренә алып китәләр, алар урынына Исраилгә Ашшур империясенә буйсынган халыкларны ирексезләп күчерәләр. Тора-бара ул халыклар әсирлеккә китмәгән исраилиләр белән никахлаша башлыйлар. Ашшурлылар шулай ук Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгына да һөҗүм итеп карыйлар, әмма уңышка ирешмиләр. Соңыннан Ниневә, Аллаһы каргышына дучар булып, баскынчылар тарафыннан нигезенә кадәр җимерелә. («IV Патшалар», 18:9–19:36; «Нахум», 1–3.)

Әгрип (Әгрип II)

Һируд Әгрип I угылы. Б. э. 53–93 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. («Рәсүлләр», 25:13-26.)

Бабил (рус. Вавилон)

Хәзерге Гыйракның көньяк өлешендә б. э. к. 539 нчы елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Бабил империясе Исраил халкының явыз дошманы булган. Б. э. к. 586 нчы елда бабиллеләр Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгын яулап алалар һәм халыкның күбесен әсирлеккә куып алып китәләр. Инҗилдә «Бабил» сүзе явызлык патшалыгын аңлата.

Багал

Кәнганиләр ышанганча, яңгыр һәм давыллар алып килүче, җирне уңдырышлы итүче илаһ («III Патшалар», 18:18-19; «Иремия», 19:4-5; «Римлыларга хат», 11:4.)

Бердәмлек (гр. экклесиа)

Бу сүз Инҗилдә ике мәгънәдә кулланыла:

1) Гайсә Мәсихкә иман итүчеләр җыены;

2) җир йөзендәге барлык мәсихчеләр (Гайсә Мәсихкә ышанучылар).

Боерыклар сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Вакыт хисабы

Инҗил буенча, иртәнге сәгать алтыдан кичке сәгать алтыга кадәр – көн, кичке алтыдан төнге уникегә кадәр – кич, төнге уникедән иртәнге алтыга кадәр төн саналган. Мәсәлән, «беренче сәгать» – иртәнге алты белән җиде арасына, «тугызынчы сәгать» көндезге ике белән өч арасына туры килгән.

Гаеп йолу корбаны

Әлеге корбан, гөнаһ йолу корбаны кебек үк, Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. Моннан тыш, китергән зыянны гаепле кеше артыгы белән капларга тиеш булган. («Левиләр», 5:2-13.)

Гәлиләя

Пелешет (Фәләстин) җирендәге төбәк. Гайсә Мәсих яшәгән чорда анда күбесенчә чит халыкларның нәсел варислары гомер иткән, һәм яһүдиләр аларны бик үк өнәп бетермәгән. Гайсә Мәсих бу төбәктә байтак кына яшәгән һәм Үзенең мәсихлек хезмәтен башкарган.

Гөнаһ

Белә торып яки белмичә, Аллаһы тарафыннан билгеләнгән Канун тәртипләрен бозу, Аллаһыны тыңламау һәм Аңа буйсынмау.

Гөнаһ йолу корбаны

Исраил халкы өчен иң мөһим шушы төр корбан тулаем яндыру корбаны кебегрәк китерелгән, әмма мәзбәхтә малның симез-майлы өлеше генә, калганы исә торак урыннан читтә яндырылган. Әлеге корбан Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. («Левиләр», 4:2-35.)

Гөнаһ йолу көне (яһ. йом-киппур)

Чатырлар бәйрәменнән алданрак уздырыла торган, көз башына туры килгән бу көндә исраилиләр эшләмәгән, ураза тоткан. Үзләренең һәм халыкның гөнаһларын йолу, Аллаһы чатырын һәм шундагы мәзбәхне пакьләндерү өчен, руханилар тиешле корбаннарны китергәннәр. («Левиләр», 16, 23:26-32; «Саннар», 29:7-11.)

Грек теле

Гайсә Мәсих заманында Урта диңгез буендагы илләрдә аралашу теле булган. Инҗил грек телендә язылган.

Гыйбадәтханә (гр. синагога)

Инҗилдә әлеге сүз яһүдиләр яшәгән шәһәрләрдәге гыйбадәтханәне аңлата. Анда Аллаһы сүзен өйрәткәннәр, Тәүратны укыганнар, дога кылганнар.

Дан

Гомумән әйткәндә, «Аллаһының даны», «Раббының шөһрәте» дигән төшенчә Аллаһының чиксез хакимлеген һәм мәһабәтлелеген аңлата. Тәүраттан мәгълүм булганча, кайбер очракларда Аллаһының даны исраилиләргә якты нур, ут-ялкын, төтен рәвешендә күренгән. Гайсәнең тормышы, Ул тудырган могҗизалар, бигрәк тә Аның хачтагы үлеме һәм үлгәннән соң терелүе – болар барысы да Аллаһы Углының даны турында сөйли.

Җинаять

Тәүрат һәм Инҗил китапларында «җинаять» сүзе «гөнаһ»ның синонимы буларак кулланыла һәм Аллаһы канунына буйсынмауны аңлата.

Зәбур

Нигездә, Исраил патшасы Давыт тарафыннан иҗат ителгән мәдхияләр, Аллаһыны данлаучы жырлар, ялвару-догалар тупланмасы, Иске Гаһеднең зур бер өлеше.

Иблис (гр. диаболос)

Аллаһының дошманы, явыз рухлар башлыгы, кешеләрне вәсвәсәгә салучы рухи зат («Әюб», 1:6-12; «Маттай», 4:1-11). «Иблис» сүзе татар теленә – гарәп теленнән, ә аның синонимы «шайтан» (яһ. сатан) яһүд теленнән кергән.

Изге

«Изге» сүзенең мәгънәсе: «аерып алынган». Инҗилдә Гайсә Мәсихкә иман китергән кешеләрне «изге» дип атыйлар, чөнки Аллаһы аларны, тәкъва тормыш алып барсыннар өчен, бу гөнаһлы дөньядан аерып ала.

Изге Рух

Ягъни Аллаһы Рухы. Борынгы яһүд һәм грек телләрендә «рух» сүзенең төп мәгънәсе – «сулыш», «җил». Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше Изге Рухны кабул итә. Изге Рух ул – Гайсә Мәсихнең өйрәткәннәрен кешеләргә җиткерүче. («Яхъя», 14:15-17, 26.)

Изге Рух белән сугарылу

Изге Рух белән сугарылган иман итүче кеше Изге Рухтан көч-куәт, зирәклек, Аллаһы хезмәтен башкару өчен нинди дә булса сәләт кабул итә. «Рәсүлләрнең эшләре» дигән китапның икенче бүлегендә Гайсәнең шәкертләренә Изге Рухның беренче тапкыр иңүе тасвирлана; бу хәл Илленче көн бәйрәмендә була («Рәсүлләр», 2:1-4).

К. Илленче көн бәйрәме.

Изге чатыр

Аллаһы йорты төзелгәнче, исраилиләр шул чатырда Аллаһыга корбан китергәннәр һәм гыйбадәт кылганнар («Чыгыш», 25:8, 22; «Рәсүлләр», 7:44; «Гыйбриләргә хат», 13:10).

Изге Язма

Иске Гаһед җыентыгына кергән китаплар Инҗилдә «Изге язмалар» дип атала.

Икмәк бүләге

Аллаһы уңыш үстерергә мөмкинлек биргән өчен Аңа рәхмәт йөзеннән китерелә торган корбан-бүләк. Ул зәйтүн мае вә хуш исле тәмләткечләр кушылган чи яки кыздырылган ашлыктан, оннан йә күмәчтән гыйбарәт булган. Аның бер өлеше яндырылып, калганы руханиларга бирелгән. («Левиләр», 2:1-16.)

Илленче көн бәйрәме

Котылу бәйрәменнән соң илленче көнгә туры килә. Аның икенче исеме – «Уңыш бәйрәме». Ул көнне рәхмәт йөзеннән Аллаһыга яңа уңыштан икмәк бүләге һәм башка төр корбаннар китергәннәр. Гайсә Мәсихнең шәкертләренә Изге Рух шушы бәйрәм көнендә иңгән, һәм бу хәл очраклы булмаган: Илленче көн бәйрәме уңыш җыеп бетерүне төгәлләгән кебек, Изге Рухның иңүе дә Гайсә Мәсихнең җирдәге хезмәте төгәлләнүне белдерә. («Чыгыш», 23:16; «Левиләр», 23:15-16; «Канун», 16:9-12.)

Иман итүче

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кеше.

Иман итүчеләр бердәмлеге

К. Бердәмлек.

Инҗил

Б. э. I гасырының икенче яртысында борынгы грек телендә иҗат ителгән, Гайсә Мәсихнең тормышы һәм тәгълиматы турындагы хикәяләрдән һәм хатлардан торган тупланма.

Иске Гаһед

Озак еллар дәвамында (б. э. к. XV – I гасырларда) төрле кешеләр тарафыннан язылган, соңыннан бер җыентыкка тупланган китаплар.

К. Тәүрат.

Исраил

1) Ягъкуб пәйгамбәрнең икенче исеме («Яратылыш», 32:22-32);

2) Исраил (Ягъкуб) токымы, исраилиләр. Ягъкуб угылларының саны буенча, Исраил халкы унике ыругка бүленгән;

3) Рәхабгам хакимлек иткән чорда Исраил патшалыгы икегә бүленгәннән соң барлыкка килгән Төньяк патшалык (ә Яһүдә – Көньяк патшалык).

Йолып алу

Тиешле түләү кертеп коллыктан, авыр хәлдән коткаруны аңлата. Инҗилдә язылганча, кешелекне гөнаһ хакимлегеннән азат итәр өчен түләнгән бәя – Гайсә Мәсихнең корбан булып үлүе.

Йөзем изгеч

Йөзем изү өчен ташны чокып ясалган чокыр («Хөкемчеләр», 6:11; «Иремия», 48:33).

Кайгы киеме

К. Тупас тукыма.

Кайсар

Рим императорларын шулай атаганнар.

Калкулык / Калку җир

Кәнганиләрнең гыйбадәт кыла торган яки потханәләре урнашкан урын. Анда, алиһә Аширәгә багышлап, махсус баганалар утыртканнар, корбан китергәннәр, елның билгеле бер вакытында, җирнең уңдырышлылыгын арттыру сылтавы белән, фахишәлек кылганнар. Гадәттә, калкулыклар түбәҗирләрдә, әмма кайвакыт киң ябалдашлы агачлар астында һәм үзәннәрдә урнашкан булган. Андый гамәлләрне өнәмәвен Аллаһы Үзенең пәйгамбәрләре аша әйтә килгән («Левиләр», 26:30; «III Патшалар», 3:2-4; «IV Патшалар», 23:1-28; «Иремия», 7:31). Баштарак Аллаһыга багышланган корбаннарны исраилиләр калку җирләрдә китерә торган булганнар, әмма соңыннан Аңа корбан китерү Иерусалимдәге Аллаһы йортында гына рөхсәт ителгән («I Патшалар», 9:12-25).

Кальга

Шәһәр эчендәге ныгытылган махсус урын, бина («II Патшалар», 5:17; «Зәбур», 36:39; «Амос», 2:5).

Камышлы диңгез

Бу атама – борынгы яһүд теленнән сүзгә-сүз тәрҗемә. Кайсы сулык турында сүз барганын әйтүе авыр. Камышлы диңгез Сүәеш яки Акаба култыгы булырга мөмкин, дип фаразлана. Инҗилдә Камышлы диңгез Кызыл диңгез дип тә бирелә («Чыгыш», 10:19; «Хөкемчеләр», 11:16; «I Көринтлеләргә хат», 10:1). Мисыр фиргавененнән качкан чакта, Исраил халкы шушы диңгезне кичеп чыга («Чыгыш», 13:18; 15:4, 22).

Канун

Аллаһының Исраил халкына биргән Кануны. «Канун» дигәндә, Муса аркылы бирелгән «Ун боерык (әмер)» яисә тулысынча Тәүрат китабы күздә тотыла. Нәсыйхәт һәм кагыйдәләр җыентыгы буларак, Канун Аллаһының Үз халкына карата булган теләген, Исраил халкының ничек яшәргә тиешлеген күрсәтә.

Канунчы / Канун белгече

Канун текстына үзгәртүләр кертмичә, аны күчереп язу, өйрәнү һәм өйрәтү, Канун кагыйдәләренең үтәлешен күзәтү алар җаваплылыгында булган. Гайсә Мәсих заманында Канун белгечләре яһүдиләргә Тәүрат китабында язылганнарны аңлата торган булган. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Эзра кәтип, канун белгече вазифасын башкарган. («Эзра», 7:6; «Нәхәмия», 8:2.)

Кәнган

1) Нух пәйгамбәр оныкларының берсе («Яратылыш», 9:18);

2) Фәләстин җиренең борынгы атамасы («Яратылыш», 12:5; «Чыгыш», 6:4; «Ешуа», 5:12).

Кәтип

К. Канунчы.

Керубимнәр

Аллаһы хезмәтендәге рухи затлар, Гадән бакчасының сакчылары («Яратылыш», 3:24). Әлеге затларның алтыннан коелган сыннары Раббының Килешү сандыгы өстенә куелган булган («Чыгыш», 25:18-22).

Килданиләр

Бабил патшалыгында яшәгән һәм күпмедер вакытлар дәвамында хакимлекне үз кулында тоткан халыкларның берсе. «Иске Гаһед»тә бу сүз еш кына бөтен Бабил халкының атамасы буларак кулланыла. («Иремия», 24:5; 25:12; 50:10; 51:24.)

Килешү

«Иске Гаһед» (ягъни Иске килешү) һәм «Яңа Гаһед» китапларында телгә алынган килешүләр, Аллаһы белән кешеләр арасында төзелгән булып, Исраил халкы тарихында зур әһәмияткә ия. Ибраһим пәйгамбәр («Яратылыш», 15), Нух пәйгамбәр («Яратылыш», 9:8-17), Синай тавында Муса пәйгамбәр аша Исраил халкы белән («Чыгыш», 19:24), Давыт патша белән («II Патшалар», 7) Аллаһы төзегән килешүләр, Исраил халкы белән Аллаһы төзегән («Иремия», 31:27-37) һәм Гайсә Мәсихнең үлеме белән расланган яңа килешү («Марк», 14:24; «I Көринтлеләргә хат», 11:25) аеруча мөһимнәрдән санала.

Килешү сандыгы

Агачтан ясалган, алтын белән тышланган, капкачына керубим сыннары куелган әлеге сандык Аллаһының исраилиләр арасында булуын гәүдәләндергән. Сандыкта Аллаһының «Ун боерыгы» язылган таш такталар сакланган. Сандык – Изге чатырның, ә Аллаһы йорты төзелгәннән соң аның Иң изге бүлмәсендә торган. («Чыгыш», 25:10-22; «Гыйбриләргә хат», 9:4; «Ачылыш», 11:19.)

Кирмән

К. Кальга.

Корбан

Кылган гөнаһларыннан чистарыну өчен, исраилиләр мәзбәхтә корбан итеп үгез, сарык, кәҗә яисә күгәрчен яндырганнар, Аллаһыны мактау, Аңа рәхмәтләр әйтү йөзеннән бүләкләр (он, икмәк, шәраб, май) китергәннәр. Корбан китерү тәртипләре Тәүратта күрсәтелгән. Инҗилдән билгеле булганча, кешелекнең барлык гөнаһларын кичерү өчен Аллаһы Тәгалә Үзе китергән бердәнбер корбан – Гайсә Мәсих.

Коткаручы

Гайсә Мәсихне Аллаһы бар халыклар өчен Коткаручы иткән («Рәсүлләр», 5:31). Гайсә Мәсих – кешеләрне гөнаһ коллыгыннан һәм Аллаһы тарафыннан җәзага тартылудан коткаручы.

Котылу бәйрәме (гр. пасха)

Аллаһы әмере нигезендә, әлеге бәйрәмне исраилиләр Мисыр коллыгыннан котылуны искә алып билгеләп үткәннәр. Бәйрәм алды көнне һәр гаилә корбанга бәрән китерергә тиеш булган. Гайсә Мәсих, Аллаһы бәрәне буларак, нәкъ Котылу бәйрәмендә корбан ителә, һәм шуннан соң бәйрәм, икенче төсмер алып, гөнаһлардан котылуны аңлата башлый. («Чыгыш», 12:14-20.)

Кулларны кую

Символик хәрәкәт, дини йола. Инҗилдән күренгәнчә, кеше башына кулларны түбәндәге очракларда куйганнар:

1) фатиха биргәндә («Маттай», 19:13, 15);

2) Бердәмлектәге хезмәткә багышлаганда («Рәсүлләр», 6:6; 13:3);

3) дога кылып, Аллаһыдан көч-сәләт сораганда («I Тимутәйгә хат», 4:14; «II Тимутәйгә хат», 1:6);

4) Изге Рухны кабул итү өчен дога кылганда («Рәсүлләр», 8:17; 19:6);

5) авыру-зәхмәтләрдән савыктырганда («Марк», 6:5; «Лүк», 4:40; 13:13; «Рәсүлләр», 28:8).

Кулъязма төргәге

Көпшә сыман итеп төрелгән, озынча юка күн кисәгеннән яки папирустан эшләнгән китап.

Күкләр Патшалыгы

К. Аллаһы Патшалыгы.

Ладан

Көньяк Гарәбстанда үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы йортында мәзбәхтә көйрәткәннәр һәм кайбер корбаннарга кушып яндырганнар. Шушы китапның кайбер урыннарында «ладан» сүзе «хуш исле сумала» дип бирелә.

Май сөртү

Ниндидер үзенчәлекле хезмәткә (патша, рухани һәм кайбер очракта пәйгамбәр хезмәтенә) багышлау билгесе итеп кешенең башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар («I Патшалар», 10:1; «Чыгыш», 29:7; «Левиләр», 8:12; «III Патшалар», 19:16).

К. Мәсих.

Мәаб

1) Лут пәйгамбәрнең углы;

2) Мәабның токымы, мәабиләр. Тугандаш саналган исраилиләр белән әлеге мәҗүси кавем дошмани мөнәсәбәттә булган («Канун», 23:3-4; «Хөкемчеләр», 3:12-14). «Рут» китабында Рут исемле мәаби бер хатынның, үз илен ташлап, Исраил җиренә күчеп килүе һәм шунда кияүгә чыгуы турында әйтелә; Рут – Давыт патшаның ерак әбисе.

Мәзбәх

Корбан китерү өчен таштан, туфрактан йә тимердән ясалган махсус урын-корылма; русчасы: алтарь, жертвенник. Муса пәйгамбәр чорыннан башлап, мәзбәх (төгәлрәк әйткәндә, корбанлык малны яндыра торган бакыр мәзбәх һәм хуш исле сумала-майлар көйрәтү мәзбәхе) бары тик Изге чатырда, соңыннан Аллаһы йортында гына булган. Корбан китерү хезмәтен бары тик руханилар гына башкарган.

Мәрхәмәт

Әлеге татар сүзе Тәүратта яһүдләрнең «хесед» («тугры мәхәббәт»), ә Инҗилдә грекларның «харис» («игелек күрсәтү») сүзе өчен кулланылды.

Мәсих (гр. Христос)

Гайсә титулларының берсе. Бу сүзнең мәгънәсе: «май сөртелгән» (яһ. Машиах). Исраилгә патша билгеләгәндә, руханилар патшаның башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар, шушылай итеп алар әлеге затның Аллаһы тарафыннан сайланган булуын күрсәткәннәр. Гайсәнең Мәсих дигән атамасы Аның дөньяны гөнаһ хакимлегеннән коткару өчен Аллаһы тарафыннан сайланган Зат булуын аңлата.

Мәсихчеләр

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кешеләр, Мәсихнең иярченнәре. Әлеге исем беренче тапкыр Инҗилдәге «Рәсүлләрнең эшләре» (11:26) дигән китапта очрый.

Мәҗүсиләр

Пот-сыннарга табынучы халыклар. Инҗилдә хикәяләнгәнчә, Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе мәҗүсиләр белән яһүдиләр арасындагы киртәне җимерә.

Мирра

Көньяк Гарәбстан һәм Африкада үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы чатырындагы савытларны изгеләштергәндә, руханиларны хезмәткә багышлаганда, шулай ук хушбуй ясау һәм, антисептик буларак, мәетләрне бәлзәмләү өчен кулланганнар. Гайсә Мәсих тугач, Аның янына килгән йолдызчылар алтын вә ладан белән бергә бүләккә мирра да алып килгәннәр («Маттай», 2:1-12).

Очрашу чатыры

К. Изге чатыр.

Өлкәннәр

Нәсел-ыругның иң абруйлы, иң хөрмәтле вәкилләре. Алар хөкем чыгару, катлаулы булмаган дәгъваларны хәл итү кебек эшләр башкарган («Чыгыш», 3:16; «Канун», 19:12; «Рут», 4:2-11). Мәсихчеләр бердәмлегендә «өлкәннәр» дип җитәкчелек итүчеләрне атаганнар («I Тимутәйгә хат», 5:17; «Титуска хат», 1:5-9).

Пакь, чиста булу (булмау)

Тәүратта әлеге сүзләр, гадәттә, дини мәгънәдә кулланыла. Хәрәм малның итен ашаган, махау белән авыручыга яисә мәеткә орынган кеше үзенең пакьлеген җуйган дип саналган. Андый кеше, пакьләнер өчен, корбан китерергә, үзен һәм өс киемен юарга тиеш булган, аның өстенә шулай ук һүссөп үләнен манып махсус әзерләнгән су да сипкәннәр. («Левиләр», 7:19; 10:10; 13:12-13; «Саннар», 19:17-19; «Канун», 14:3-21.)

Пәйгамбәрләр

Гадәттә, Аллаһы тарафыннан сайланып, Аңардан кабул иткән сүзләрне кешеләргә җиткерүчеләр, әмма алар бер-берсеннән нык аерылганнар. Мәсәлән, Исраил тарихындагы тәүге пәйгамбәрләр (Ильяс пәйгамбәр кебек гаиптән хәбәр бирүчеләр) еш кына төркем-төркем булып йөргәннәр; кайвакыт аларның «пәйгамбәрлекләре» чамадан тыш хискә бирелеп Аллаһыны данлаудан гыйбарәт булган («I Патшалар», 10:10). Шемуил пәйгамбәр исә хөкемче вазифасын башкарган. Ә соңрак яшәгән пәйгамбәрләр (мәсәлән, Иремия, Ишагыйя) кешеләргә Аллаһыдан иңгән күренешләрне җиткерә торган булганнар.

Пелешет

Әлеге сүз – борынгы яһүд теленнән транскрипция. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Пелешет иле Урта диңгезнең көньяк-көнчыгыш ярларында урнашкан булган. Б. э. башында греклар Пелешет сүзен «Палестинэ» («Фәләстин») дип үзгәрткәннәр.

Пелештиләр

Пелешет халкы.

К. Пелешет.

Раббы

Яһүд телендәге «Яһвә» сүзе (Аллаһының Үз исеме, «бар булу» фигыле белән бәйле) «Иске Гаһед»нең әлеге басмасында «Раббы» дип бирелә. «Яһвә» исемен кычкырып әйтергә ярамаганлыктан, тора-бара аның урынына «Адонай» (Хуҗам) сүзен куллана башлаганнар. Грек телендә язылган Инҗилдә «Яһвә» һәм «Адонай» исемнәре «Кюриос» (Раббы, Хуҗам) дип тәрҗемә ителгән, һәм шушы сүз Аллаһыга карата да, Гайсә Мәсихкә карата да кулланыла.

К. Хаким.

Раббы йорты

К. Аллаһы йорты.

Раббының көне / Раббы көне

Раббы хөкем итәргә киләчәк көн. Ул көнне Аллаһы бөтен дөньяны Гайсә Мәсих аша хөкем итәчәк. Бу көн «кыямәт көне» дип тә атала. («Маттай», 24:43; 25:31-46; «Лүк», 17:24.)

Рәсүл (гр. апостолос)

Әлеге сүзнең мәгънәсе: «җибәрелгән кеше». Гайсәнең беренче тапкыр сайлап алынган унике шәкерте – беренче рәсүлләр. Гайсә Мәсих, Үз исеменнән сөйләргә вәкаләт биреп, Аллаһы хезмәтен башкарыр өчен аларны халык арасына юллаган.

Рим

Гайсә Мәсих җирдә яшәгән чорда күп илләрне, шул исәптән Исраилне яулап алган зур империя. Башкаласы да Рим дип аталган.

Рухани

Аллаһы йортында хезмәт итүче. Руханиларның төп вазифасы кешеләр алып килгән малны Аллаһыга корбанга китерүдән гыйбарәт булган. Аллаһы әмере нигезендә, исраилиләрдә Һарун нәселе генә рухани булып хезмәт иткән.

Саддукейлар

Гайсә Мәсих заманындагы яһүдиләрдә, нигездә, руханилардан һәм Иерусалим аксөякләреннән торган дини фирка. Фарисейлардан аермалы буларак, алар үлеп терелүгә, фәрештәләрнең һәм явыз рухларның барлыгына ышанмаганнар, Тәүратны, ягъни Муса пәйгамбәрнең биш китабын гына Аллаһы сүзе итеп таныганнар.

Самарея

Б. э. к. 885–874 нче елларда хакимлек иткән Омри патша заманыннан башлап, Төньяк патшалыкның, ягъни Исраил патшалыгының башкаласы. Кайвакыт тулаем Төньяк патшалыкны да Самарея дип атыйлар. («III Патшалар», 13:32; 16:23-24; «IV Патшалар», 17:24.)

Сикомор

Фикус семьялыгыннан булган каты, нык агач. Инҗирнекеннән кайтышрак җимешләре ярлылар азыгы саналган. Сикомор агачы төзелештә дә кулланылган.

Синай тавы

Урта диңгездән көньякта урнашкан Синай ярымутравындагы тау. Аллаһы бу тауда Муса пәйгамбәр аркылы Исраил халкына Үзенең «Ун боерыгын» биргән һәм алар белән килешү төзегән. («Чыгыш», 19–20; 24; 34.)

Сөннәткә утырту

Аллаһы Тәгалә, Ибраһим пәйгамбәр белән төзеген килешүнең билгесе итеп, Ибраһимга үзен, аның йортындагы һәр ир затын һәм киләчәктә Исраилдә туачак һәр ир баланы сөннәткә утыртырга кушкан («Яратылыш», 17:9-14).

К. Килешү.

Сөннәтсезләр

Бу сүз, гадәттә, мәҗүси халыкларга карата кулланылган. Аллаһы юлыннан йөрмәүчеләр турында сүз барганда, Тәүратта «йөрәкләре сөннәтләнмәгән», «колаклары сөннәтләнмәгән» һ. б. ш. гыйбарәләр дә очрый. («Левиләр», 26:41; «Хөкемчеләр», 14:3; «I Патшалар», 14:6.)

Стан

Юлга чыккан гаскәр яки кешеләр төркеме, чатырлар корып, вакытлыча туктаган урын, туктаулык («Чыгыш», 16:13; «I Патшалар», 4:3-4).

Суга чумдыру йоласы

Инҗилдә суга чумдыру йоласының ике төре турында сүз бара:

1) Яхъя пәйгамбәр тарафыннан чумдырылу – гөнаһлардан тәүбә итүне, гөнаһ кылмаска карар кылып, үзеңне Аллаһы Тәгаләгә багышлауны аңлата. Инҗилнең беренче дүрт китабында шундый чумдыру турында сүз бара («Маттай», 3:1-6);

2) Гайсә Мәсих үлеп терелгәннән соң, суга чумдыру йоласының мәгънәсе тирәнәя, киңәя: Гайсә үлеп терелгән кебек, кеше дә, гөнаһлы тормыш өчен үлеп, тәкъва тормыш өчен терелә («Көлессәйлеләргә хат», 2:12).

Сугыш арбасы

Яу кырында, ә кайвакыт йөк ташу өчен кулланылган ике тәгәрмәчле арба.

Су җыю чокыры

Яңгыр суларын җыю өчен ясалган чокыр. Андый коеларны зур чокыр казып, төбенә һәм ян-якларына таш түшәп, измә белән сылап яисә кыяны чокып эшләгәннәр. Кое авызын тар итеп ясап, аны капкач белән томалаганнар. («Канун», 6:11; «Иремия», 38:7-8.)

Татулык корбаны

Аллаһы белән татулыкны саклау һәм Аның белән дөрес мөнәсәбәттә булу өчен китерелгән корбан. Чалынган малның бер өлешен мәзбәхтә яндырганнар, калган өлешен корбан китергән кеше үзе, аның гаиләсе һәм рухани ашаган. («Левиләр», 3:1-17; «III Патшалар», 9:25.)

Тәкъвалык

Аллаһыга тугрылык саклап, Аның сүзе буенча яшәүне аңлата.

К. Хаклык / Хак булу, Аклау.

Тәүбә итү

Гөнаһның гөнаһ икәнен аңлап, кешенең үз теләге белән гөнаһлы тормыштан баш тартуы, кылган гөнаһлары өчен үкенүе һәм гөнаһ эшләмәскә карар кылуы.

К. Аллаһыга таба борылу.

Тәүрат (яһ. тора)

Әлеге сүз «канун, нәсыйхәт, үгет» дигәнне аңлата. «Иске Гаһед»нең беренче биш китабын, ә кайвакыт бөтен «Иске Гаһед»не Тәүрат дип атыйлар.

К. Иске Гаһед.

Төргәк / Төргәкле китап

К. Кулъязма төргәге.

Төче күмәч бәйрәме

Исраилиләрдә Котылу бәйрәменнән соң үткәрелгән һәм җиде көн дәвам иткән бәйрәм. Ул көннәрдә төче камырдан пешерелгән ризык кына ашаганнар. Мисырдан киткән чакта камыр куярга вакыт булмаганлыктан, исраилиләр, Аллаһы әмерен үтәп, юлга ипине төче камырдан пешергәннәр. («Чыгыш», 12:17-20; 23:15.)

Тулаем яндыру корбаны

Бу – корбанның махсус төре, чөнки чалынган малны тулысынча мәзбәхтә яндырганнар. Башка төр корбаннарны китергәндә исә, аларның кайбер өлешләрен генә яндырып, калганын ашаганнар. Тулаем яндырылган корбанның төтене, күккә күтәрелеп, Аллаһының күңелен хушландыра дип саналган. («Яратылыш», 8:20; 22:2 һ. б.; «Левиләр», 1:2-17.)

Туммим һәм Урим

К. Урим һәм туммим.

Тупас тукыма

Тупас тукымага кешеләр кайгы яки үкенү билгесе итеп төренгәннәр. Андый вакытларда алар еш кына башларына көл сипкәннәр яисә көлгә утырганнар. («Нәхәмия», 9:1; «Даниил», 9:3; «Маттай», 11:21.)

Ураза тоту

Аллаһы ризалыгы өчен күпмедер вакыт яки күпмедер көннәр бөтенләй ризык ашамау. Ул көнне (көннәрне) Аллаһыдан мәрхәмәт һәм ярдәм сорап дога кылалар. («Маттай», 4:2; «Лүк», 18:12; «Рәсүлләр», 13:2-3.)

Урим һәм туммим / Урим

Баш руханиның күкрәкчәсендә сакланган ташлар. Аллаһының ихтыярын белер өчен шулар ярдәмендә жирәбә салганнар, дип фаразлана. («Чыгыш», 28:30; «Левиләр», 8:8; «Канун», 33:8.)

Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы

Тәүрат язылган заманнарда үлеләр дөньясы җир астында урнашкан, дип фаразланган. Ләкин ул хәзерге дин гыйлемендәге «тәмуг» төшенчәсе белән бер үк нәрсә түгел. Үлеләр дөньясына кешеләр вафат булганнан соң киткәннәр. Өлкән яшькә җиткәч, «ата-бабаларга кушылу» яхшы дип саналган. («Яратылыш», 37:25; 42:38; «Зәбур», 6:6; «Ишагыйя», 38:18; «Яхәзкыл», 32:18.)

Фарисейлар

Гайсә Мәсих заманында яһүдиләрдә дини фиркаларның берсе. Фарисейлар Муса канунын һәм гасырлар дәвамында шуңа өстәлеп килгән кагыйдәләрне төгәл үтәүне алга сөргәннәр.

Фарсы

Бабил патшалыгы таркалганнан соң (б. э. к. 539 нче елда) шул җирләрдә үсеп-көчәеп киткән империя. Ул, Исраилне дә кертеп, Грециядән алып Мисырга һәм Үзәк Азиягә кадәр булган барлык җирләрне яулап алган. Кайвакыт аны Мадай-Фарсы империясе дип атаганнар, чөнки Мадай өлкәсе б. э. к. 550 нче елда Фарсы империясе составына кергән. («Эстер», 1:19; «Даниил», 6:8, 12, 15.)

Фатихалау

Аллаһының кемгәдер мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүе («Гыйбриләргә хат», 6:14) яки кемнеңдер икенче берәүгә Аллаһыдан мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүне соравы («Римлыларга хат», 12:14).

Фәрештә

Аллаһыга хезмәт итүче һәм кешеләргә ярдәм итүче рухи зат. Әлеге сүзнең төп мәгънәсе – «хәбәрче»; пәйда булганда, фәрештәләр, гадәттә, Аллаһыдан хәбәр алып килгәннәр.

Фиргавен

Борынгы Мисыр патшаларын шулай атаганнар.

Фойникә

Тәүрат һәм Инҗилдә телгә алынган борынгы патшалык хәзерге Ливан җирләрендә урнашкан булган. Сур белән Сидун патшалыкның иң зур шәһәрләреннән саналган.

Хаким (яһ. Адонай, гр. Кюриос)

Яһүд һәм грек телләрендә бу сүз «нәрсәнеңдер яки кемнеңдер хуҗасы» дигән мәгънәне аңлата. Элек хатын-кыз – үзенең иренә, хезмәтчеләр һәм коллар хуҗаларына шулай мөрәҗәгать иткәннәр. Бу сүз белән Аллаһыга мөрәҗәгать иткәндә, Аның кешелек дөньясына, бөтен матди һәм рухи дөньяга Хуҗа булуы аерып күрсәтелә. Инҗилдә Хаким сүзе Гайсә Мәсихкә карата еш кулланыла.

К. Раббы.

Хаклык / Хак булу (гр. дикайосуне)

1) Аллаһының һәрвакыт хаклы, гадел, тугры булуы («Римлыларга хат», 3:25-26; «II Петердән хат», 1:1);

2) кешенең Аллаһы белән дөрес мөнәсәбәттә булуы («II Тимутәйгә хат», 4:8). Хаклык, хак булу, тәкъвалык, аклау дигән сүзләрнең тамыры грек телендә бер үк.

К. Тәкъвалык, Аклау.

Хач

Гайсә Мәсих яшәгән чорда кешеләрне җәзалап үтерү өчен кулланылган җайланма; ул бер-берсенә турыпочмаклап кагылган ике бүрәнәдән гыйбарәт булган. Татарча аны шулай ук «тәре» дип тә атыйлар. Хачка кадаклану бик авыр һәм хурлыклы җәза саналган. Җәмгыять өчен куркыныч тудырган җинаятьчеләрне Рим хөкемчеләре, гадәттә, шундый төр җәзага тарта торган булган.

Хөкемдарлык таягы

Патшаның хакимлек көчен белдерә торган билге («Яратылыш», 49:10; «Эстер», 4:11; «Зәбур», 44:7; 59:9).

Хуҗа-Хаким

К. Хаким.

Һируд

1) Бөек Һируд: б. э. к. 37–4 нче елларда бөтен Фәләстин җире өстеннән идарә иткән Яһүдия патшасы. Гайсә Мәсих шул чорда туган.

2) Һируд Антипас, Бөек Һирудның угылы. Б. э. к. 4 нче елдан башлап б. э. 39 нчы елына кадәр Гәлиләя өлкәсенең идарәчесе.

3) Һируд Әгрип I, Бөек Һирудның оныгы. Б. э. 41–44 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. Тарихка ул мәсихчеләрне эзәрлекләүче буларак та кереп калган. («Рәсүлләр», 12:1-5.)

Һүссөп

Исраил руханилары пакьләү йоласын башкарганда һүссөп үләнен корбан малы канына яисә махсус әзерләнгән суга манып кеше яки әйбер өстенә сипкәннәр («Чыгыш», 12:22; «Саннар», 19:18; «Яхъя», 19:29; «Гыйбриләргә хат», 9:19).

Чатырлар бәйрәме (яһ. суккот)

Исраил халкының, кырык ел буена чүлдә йөреп (Мисыр коллыгыннан котылганнан соң, Кәнган җиренә юл тотканда), чатырларда яшәвенә багышланган әлеге бәйрәм көз башына туры килгән. Җиде көн дәвам иткән бәйрәм вакытында кешеләр агач ботакларыннан ясалган чатырларда яшәгән. («Левиләр», 23:33-36, 39-43; «Саннар», 29:12-34; «Канун», 16:13-15.)

Шайтан

К. Иблис.

Шакшы рух

К. Явыз рух.

Шаһитлык чатыры

К. Изге чатыр.

Шәһәр капкасы

Борынгы шәһәрләр, гадәттә, калын дивар белән уратып алынган булган. Капка янындагы ачык мәйдан төрле җыеннар, очрашулар, сәүдә өчен иң кулай урын саналган. («Рут», 4:1-12.)

Шәраб бүләге

Гадәттә, икмәк бүләге белән бергә китерелгән. Ул, Аллаһы йортындагы иртәнге һәм кичке корбаннарның, шулай ук тулаем яндыру һәм татулык корбаннарының бер өлеше буларак, Аллаһыга багышланган. Аны мәзбәх өстенә койганнар. («Чыгыш», 29:40-41; «Саннар», 28:7.)

Шефела

Тау итәге Шефела – Урта диңгез ярлары белән Яһүдә таулары арасындагы җирләр. Әлеге басманың кайбер урыннарында «үзән» дип бирелә. Элек Шефела сикомор урманнарына бай булган.

Шимбә көн

Яһүдиләрдә атнаның җиденче көне. Дөньяны яратканнан соң, Аллаһы шимбәне ял көне буларак махсус аерып куйган. Шуңа күрә бу көнне яһүдиләргә эшләү катгый тыела. («Яратылыш», 2:2-3; «Чыгыш», 20:8-11.)

Шөһрәт

К. Дан.

Эдом

1) Исхак пәйгамбәр углы Эсауның икенче исеме («Яратылыш», 25:30);

2) Эсау токымы, ягъни эдомиләр яшәгән, Үле диңгездән көньякта һәм көньяк-көнчыгышта урнашкан ил. Эдом җирләрен башкача Сәгыйрь дип тә атаганнар.

Эфод

1) Раббыга гыйбадәт кылганда баш рухани кия торган, затлы тукымадан тегелеп, күкрәкне һәм арканы каплап торган өс киеме («Чыгыш», 28:6; «Левиләр», 8:6-7);

2) гыйбадәт кылганда руханилар кия торган җитен өс киеме («I Патшалар», 22:18; «I Елъязма», 15:27).

Югары киңәшмә

Яһүдиләрнең Хөкем шурасы. Ул җитмеш кешедән: руханилардан, канун белгечләреннән, аксөякләрдән торган. Киңәшмәдә, башлыча, дини мәсьәләләр каралган. Әлеге оешма шулай ук Рим хакимияте алдында үз халкының вәкиле дә булган.

Явыз рух

Иблискә хезмәт итүче, аның ихтыярын башкаручы рухи зат (җен).

Яхшы хәбәр (гр. эуаггелион)

Гайсә Мәсих тараткан Яхшы хәбәр Аллаһы Патшалыгының якынлашып килүе турында. Гайсә Мәсих үледән терелеп күккә ашканнан соң рәсүлләр тараткан Яхшы хәбәрнең мәгънәсе: дөнья гөнаһлары өчен Гайсә Мәсих корбан ителгәннән соң Аңа иман китерүче барлык кешеләр Аллаһы белән татулаша. («Маттай», 4:23; «Рәсүлләр», 10:36.) Инҗил җыентыгын «Яхшы хәбәр» дип тә атыйлар; Маттай, Марк, Лүк, Яхъя бәян иткән «Яхшы хәбәр»ләр Гайсә Мәсихнең кылган гамәлләре, вәгазьләре, Аның җәза алуы, үлеме һәм яңадан терелүе турында сөйли.

Яһүд теле

«Иске Гаһед» китаплары, нигездә, борынгы яһүд (гыйбрани) телендә язылган. Яһүд һәм арамей телләре – кардәш телләр. Бабил коллыгы чорыннан (б. э. к. VI гасырдан) борынгы яһүд телен арамей теле кысрыклый башлаган. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр инде арамей телендә сөйләшкәннәр, ә борынгы яһүд теле Изге Язмалар теле буларак сакланган.

Яһүдә

1) Ягъкубның углы, унике ыруг башлыгының берсе (Давыт патша һәм Гайсә Мәсих – Яһүдә ыругыннан);

2) Яһүдә токымы, яһүдиләр яшәгән ил, Исраилнең Көньяк патшалыгы.

Яңа ай бәйрәме

Исраилиләрдә айның беренче көне. Кешеләр ял итә, гыйбадәт кыла, җыйнаулашып корбан китерә торган көн. («Саннар», 28:11-15.)

Яңа Гаһед

К. Инҗил.

Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре

Китапларның тулы һәм кыскартылган исемнәре

Иске Гаһед

Яратылыш | Яратылыш
Чыгыш | Чыгыш
Левиләр | Левиләр
Саннар | Саннар
Канун | Канун
Нун углы Ешуа | Ешуа
Хөкемчеләр | Хөкемчеләр
Рут | Рут
Патшалар (беренче китап) | I Патшалар
Патшалар (икенче китап) | II Патшалар
Патшалар (өченче китап) | III Патшалар
Патшалар (дүртенче китап) | IV Патшалар
Елъязма (беренче китап) | I Елъязма
Елъязма (икенче китап) | II Елъязма
Эзра | Эзра
Нәхәмия | Нәхәмия
Эстер | Эстер
Әюб | Әюб
Зәбур | Зәбур
Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре | Гыйбрәтле сүзләр
Вәгазьче | Вәгазьче
Җырлар җыры | Җырлар җыры
Ишагыйя пәйгамбәр | Ишагыйя
Иремия пәйгамбәр | Иремия
Кайгы җыры | Кайгы җыры
Яхәзкыл пәйгамбәр | Яхәзкыл
Даниил пәйгамбәр | Даниил
Һошея пәйгамбәр | Һошея
Йоил пәйгамбәр | Йоил
Амос пәйгамбәр | Амос
Убадия пәйгамбәр | Убадия
Юныс пәйгамбәр | Юныс
Михә пәйгамбәр | Михә
Нахум пәйгамбәр | Нахум
Хабаккук пәйгамбәр | Хабаккук
Сефания пәйгамбәр | Сефания
Хәггәй пәйгамбәр | Хәггәй
Зәкәрия пәйгамбәр | Зәкәрия
Малахи пәйгамбәр | Малахи

Яңа Гаһед

Маттай бәян иткән Яхшы хәбәр | Маттай
Марк бәян иткән Яхшы хәбәр | Марк
Лүк бәян иткән Яхшы хәбәр | Лүк
Яхъя бәян иткән Яхшы хәбәр | Яхъя
Рәсүлләрнең эшләре | Рәсүлләр
Ягъкубтан хат | Ягъкубтан хат
Петердән беренче хат | I Петердән хат
Петердән икенче хат | II Петердән хат
Яхъядан беренче хат | I Яхъядан хат
Яхъядан икенче хат | II Яхъядан хат
Яхъядан өченче хат | III Яхъядан хат
Яһүдәдән хат | Яһүдәдән хат
Паулдан римлыларга хат | Римлыларга хат
Паулдан көринтлеләргә беренче хат | I Көринтлеләргә хат
Паулдан көринтлеләргә икенче хат | II Көринтлеләргә хат
Паулдан гәләтиялеләргә хат | Гәләтиялеләргә хат
Паулдан эфеслеләргә хат | Эфеслеләргә хат
Паулдан филиппуйлыларга хат | Филиппуйлыларга хат
Паулдан көлессәйлеләргә хат | Көлеcсәйлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә беренче хат | I Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә икенче хат | II Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан Тимутәйгә беренче хат | I Тимутәйгә хат
Паулдан Тимутәйгә икенче хат | II Тимутәйгә хат
Паулдан Титуска хат | Титуска хат
Паулдан Филимунга хат | Филимунга хат
Гыйбриләргә хат | Гыйбриләргә хат
Ачылыш | Ачылыш

Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

Географик Карталар

1. Борынгы Шерык
2. Мисырдан Кәнганга
3. Исраил Ыругларының Биләмәләре

4. Шаул, Давыт Һәм Сөләйман Идарә Иткән Заманнарда Исраил Патшалыгы

5. Исраил Һәм Яһүдә Патшалыклары
6. Гайсә Мәсих Заманында Рим Империясе
7. Гайсә Мәсих Заманында Фәләстин Җире
8. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәре

9. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәрендәге Аллаһы Йортының Сызымы

10. Рәсүл Паулның Сәяхәте 1-2

11. Рәсүл Паулның Сәяхәте 3-4

12. Ачылыш Китабында Телгә Алынган Җиде Бердәмлек

Борынгы Шерык

Мисырдан Кәнганга

Исраил ыругларының биләмәләре

Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

Исраил һәм Яһүдә патшалыклары

Гайсә Мәсих заманында Рим империясе

Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек

Table of Contents

Изге Язма

Нәхәмия

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13

Сүзлек

Адәм Углы
Аклау
Аллаһы
Аллаһы Бәрәне
Аллаһы сандыгы
Аллаһыга таба борылу
Аллаһы йорты
Аллаһы Патшалыгы
Аллаһының изге кешесе
Арам
Арамей теле
Ата
Аширә
Ашторет
Ашшур
Әгрип
Бабил
Багал
Бердәмлек
Боерыклар сандыгы
Вакыт хисабы
Гаеп йолу корбаны
Гәлиләя
Гөнаһ
Гөнаһ йолу корбаны
Гөнаһ йолу көне
Грек теле
Гыйбадәтханә
Дан
Җинаять
Зәбур
Иблис
Изге
Изге Рух
Изге Рух белән сугарылу
Изге чатыр
Изге Язма
Икмәк бүләге
Илленче көн бәйрәме
Иман итүче
Иман итүчеләр бердәмлеге
Инҗил
Иске Гаһед
Исраил
Йолып алу
Йөзем изгеч
Кайгы киеме
Кайсар
Калкулык / Калку җир
Кальга
Камышлы диңгез
Канун
Канунчы / Канун белгече
Кәнган
Кәтип
Керубимнәр
Килданиләр
Килешү
Килешү сандыгы
Кирмән
Корбан
Коткаручы
Котылу бәйрәме
Кулларны кую
Кулъязма төргәге
Күкләр Патшалыгы
Ладан
Май сөртү
Мәаб
Мәзбәх
Мәрхәмәт
Мәсих
Мәсихчеләр
Мәҗүсиләр
Мирра
Очрашу чатыры
Өлкәннәр
Пакь, чиста булу (булмау)
Пәйгамбәрләр
Пелешет
Пелештиләр
Раббы
Раббы йорты
Раббының көне / Раббы көне
Рәсүл
Рим
Рухани
Саддукейлар
Самарея
Сикомор
Синай тавы
Сөннәткә утырту
Сөннәтсезләр
Стан
Суга чумдыру йоласы
Сугыш арбасы
Су җыю чокыры
Татулык корбаны
Тәкъвалык
Тәүбә итү
Тәүрат
Төргәк / Төргәкле китап
Төче күмәч бәйрәме
Тулаем яндыру корбаны
Туммим һәм Урим
Тупас тукыма
Ураза тоту
Урим һәм туммим / Урим
Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы
Фарисейлар
Фарсы
Фатихалау
Фәрештә
Фиргавен
Фойникә
Хаким
Хаклык / Хак булу
Хач
Хөкемдарлык таягы
Хуҗа-Хаким
Һируд
Һүссөп
Чатырлар бәйрәме
Шайтан
Шакшы рух
Шаһитлык чатыры
Шәһәр капкасы
Шәраб бүләге
Шефела
Шимбә көн
Шөһрәт
Эдом
Эфод
Югары киңәшмә
Явыз рух
Яхшы хәбәр
Яһүд теле
Яһүдә
Яңа ай бәйрәме
Яңа Гаһед
Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

- Борынгы Шерык
- Мисырдан Кәнганга
- Исраил ыругларының биләмәләре

- Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

- Исраил һәм Яһүдә патшалыклары
- Гайсә Мәсих заманында Рим империясе
- Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире
- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

- Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

- Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

- Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек